Ghé 5 ngôi làng di sản: Nơi du khách chi tiêu trực tiếp cho người dân bản địa

Ngành công nghiệp không khói toàn cầu đang đứng trước một bước chuyển mình mang tính bước ngoặt, nơi khái niệm dịch chuyển không chỉ dừng lại ở việc ngắm nhìn cảnh quan hay nghỉ dưỡng thông thường. Thay vào đó, trách nhiệm xã hội và mong muốn đóng góp ngược trở lại cho điểm đến đang trở thành động lực chủ đạo định hình hành vi của người tiêu dùng hiện đại.

Theo Báo cáo Du lịch Bền vững mới nhất được công bố, có đến 78% du khách Việt Nam bày tỏ mong muốn nguồn tiền chi tiêu của họ trong các chuyến đi phải được giữ lại để hỗ trợ trực tiếp cho cộng đồng bản địa.

Bài liên quan

Yếu tố bất ngờ giúp Việt Nam thu hút dòng khách nghỉ hưu phương Tây

Chuyển dịch từ số lượng sang chất lượng: Lý do du khách chọn quay lại Việt Nam

Song hành cùng nguyện vọng này, báo cáo cũng chỉ ra rằng 85% du khách luôn tích cực tìm kiếm những trải nghiệm mang đậm bản sắc văn hóa đích thực, gắn liền với nhịp sống nguyên bản của người dân bản xứ. Chính điều đó đã tạo nên một dòng chảy vững chắc cho mô hình du lịch tạo sinh kế, nơi mỗi đồng chi tiêu của du khách không bị luân chuyển qua các bên trung gian quá lớn mà trực tiếp trở thành nguồn thu nhập thiết thực cho những người đang ngày đêm gìn giữ di sản.

Đi tìm câu trả lời, có thể bắt đầu từ năm ngôi làng trải dài từ vùng cao phía Bắc đến đồng bằng sông Cửu Long, nơi du lịch không đứng tách biệt với đời sống thường nhật của người dân mà được xây trên chính nghề truyền thống họ đã làm qua nhiều thế hệ.

Làng dệt lanh Lùng Tám: 41 công đoạn thủ công nuôi sống hơn 100 lao động

Tại xã Lùng Tám, tỉnh Tuyên Quang, một tấm vải lanh của người H'Mông không phải là một món hàng lưu niệm thông thường. Nó gắn liền với đời sống tâm linh của cộng đồng, và để hoàn thiện, nó phải trải qua 41 công đoạn: từ dệt sợi, nhuộm chàm nhiều lớp cho đến vẽ hoa văn bằng sáp ong theo những mô-típ mang ý nghĩa biểu tượng riêng của từng dòng họ.

Hợp tác xã Dệt lanh Lùng Tám khởi đầu năm nào đó chỉ với 10 thành viên. Đến nay, con số này đã tăng lên hơn 100 lao động địa phương, phần lớn là phụ nữ vốn trước kia chỉ dệt vải để dùng trong gia đình hoặc bán nhỏ lẻ ở chợ phiên.

Du lịch, trong trường hợp này, không làm biến dạng nghề thủ công mà tạo ra một thị trường ổn định hơn cho nó, giúp kỹ thuật dệt lanh cầu kỳ này không bị mai một trước sức ép của vải công nghiệp giá rẻ.

Với du khách muốn ghé Lùng Tám mà không phải đi một chuyến riêng, cung đường Hà Giang Loop là lựa chọn hợp lý về mặt lộ trình. Kết hợp điểm dừng này với Cổng trời Quản Bạ, Núi đôi Cô Tiên và Động Lùng Khúy trong cùng một hành trình giúp tiết kiệm thời gian di chuyển, đồng thời đặt trải nghiệm làng nghề vào đúng bối cảnh văn hóa vùng cao mà nó thuộc về, thay vì tách rời như một điểm "check-in" đơn lẻ.

Trà Quế và Sa Đéc: Ruộng vườn trở thành điểm đến, nông dân trở thành người kể chuyện

Cách Lùng Tám hơn một nghìn cây số về phía Nam, làng rau Trà Quế ở Đà Nẵng mang một lịch sử khác nhưng cùng chung một logic. Hình thành từ thế kỷ 16 nhờ lớp phù sa màu mỡ giữa sông Cổ Cò và đầm Trà Quế, ngôi làng rộng 18 ha này hiện có hơn 300 nông dân từ 200 hộ gia đình canh tác khoảng 20 loại rau, thảo mộc hữu cơ.

Điều đáng chú ý ở Trà Quế không nằm ở quy mô, mà ở cách du lịch được lồng vào, chứ không lấn át, nhịp sống nông nghiệp vốn có. Không có sân khấu biểu diễn nào được dựng lên riêng cho khách tham quan. Những kiến thức về thổ nhưỡng, mùa vụ, kỹ thuật tưới tiêu truyền thống mà nông dân vẫn dùng để trồng rau mỗi ngày, giờ trở thành nội dung của các buổi trải nghiệm có thu phí, tạo thêm một khoản thu nhập song song bên cạnh việc bán nông sản.

Mô hình tương tự cũng đang diễn ra ở làng hoa Sa Đéc, Đồng Tháp, dù bối cảnh địa lý khác hẳn. Nghề trồng hoa ở xã Tân Quy Đông đã định hình cảnh quan và sinh kế nơi đây hơn một thế kỷ.

Trên vùng đất 85 ha được bồi đắp bởi sông Tiền, hơn 2.000 giống hoa và cây cảnh sinh trưởng trên những giàn gỗ cao, giải pháp canh tác được các nhà vườn nghĩ ra để thích nghi với địa hình ngập nước đặc trưng của Đồng bằng Sông Cửu Long. Việc di chuyển giữa các luống hoa bằng thuyền, vốn chỉ là nhu cầu sinh hoạt, nay lại trở thành chính trải nghiệm mà du khách tìm đến.

Thái Hải và Lô Lô Chải: Hai ngôi làng Việt được thế giới công nhận

Không phải ngẫu nhiên mà hai trong số năm điểm đến kể trên từng được Tổ chức Du lịch Liên Hợp Quốc (UN Tourism) vinh danh ở hạng mục "Làng du lịch tốt nhất thế giới", một giải thưởng quốc tế đánh giá cụ thể mức độ cộng đồng địa phương hưởng lợi từ du lịch, chứ không chỉ dựa trên cảnh quan.

Làng sinh thái Thái Hải tại tỉnh Thái Nguyên được vinh danh năm 2022. Hơn 30 ngôi nhà sàn truyền thống của người Tày ở đây là nơi sinh sống chung của hơn bốn thế hệ trong cùng một cộng đồng.

Điểm khác biệt của Thái Hải là cách nguồn thu từ du lịch không chia riêng cho từng hộ mà được đưa vào một quỹ chung, phục vụ trực tiếp cho công tác bảo tồn: từ tiếng nói và làn điệu hát Then, đến các bài thuốc y học cổ truyền và mô hình canh tác hữu cơ của người Tày.

Trong khi đó, gần điểm cực Bắc đất nước, làng Lô Lô Chải thuộc xã Lũng Cú vừa được UN Tourism công nhận "Làng du lịch tốt nhất năm 2025", vượt qua hơn 270 hồ sơ đề cử từ khắp thế giới.

Trong tổng số 120 hộ gia đình tại đây, hơn 50 hộ đã chuyển đổi những ngôi nhà trình tường có niên đại hàng thế kỷ thành homestay tự vận hành, đồng thời vẫn giữ nguyên vẹn nét kiến trúc đặc trưng của người Lô Lô. Mỗi lượt khách lưu trú, vì vậy, đóng góp trực tiếp vào thu nhập của chính những gia đình đang gìn giữ không gian di sản ấy, chứ không đi qua bất kỳ khâu trung gian nào.

Nhìn rộng ra các vùng miền khác trên cả nước, mô hình du lịch cộng đồng gắn liền với bảo tồn sinh thái và kiến trúc đang tạo ra những tiếng vang lớn trên bản đồ du lịch thế giới. Làng sinh thái Thái Hải (Thái Nguyên) hay làng Lô Lô Chải (tỉnh Tuyên Quang) là những điển hình tiêu biểu khi vinh dự được Tổ chức Du lịch Liên Hợp Quốc (UN Tourism) vinh danh.

Khánh Linh