Lũ quét Nepal - Tây Tạng: Hàng trăm người thiệt mạng, hàng chục du khách bặt tin

Số người thiệt mạng trong trận lũ quét Nepal - Tây Tạng đã tăng lên hơn 350 người tại Nepal, trong khi 826 người khác vẫn đang mất tích, theo cập nhật mới nhất từ cảnh sát nước này. Con số này cao hơn nhiều so với báo cáo ban đầu hôm 26/8, cho thấy quy mô tàn phá của thảm họa vẫn tiếp tục được làm rõ trong lúc công tác cứu hộ triển khai giữa địa hình núi non hiểm trở.

Tại phía Tây Tạng (Trung Quốc), truyền thông nhà nước ghi nhận ít nhất 3 người chết và 265 người mất tích tại huyện Gyirong, khu vực giáp biên giới Nepal.

Theo Bộ Văn hóa và Du lịch Nepal, khoảng 579 du khách, trong đó hơn 400 người là người nước ngoài, hiện chưa thể liên lạc được. Danh sách công dân mất tích trải rộng trên hơn hai chục quốc gia, đông nhất là 177 người Ấn Độ - phần lớn đang hành hương tới núi Kailash ở Tây Tạng, một địa điểm linh thiêng của tín đồ Hindu.

Ngoài ra còn có 63 công dân Mỹ, 34 người Australia, 33 người Anh cùng nhiều du khách đến từ Malaysia, Hà Lan, Bồ Đào Nha, Nam Phi, Hàn Quốc và Canada. Riêng tại khu vực hồ Gosaikunda thuộc huyện Rasuwa, hàng chục người Nepal cũng mất liên lạc khi đang trekking đúng dịp lễ hội Janai Purnima.

Ban đầu, Ngoại trưởng Nepal Shishir Khanal nhận định một trận động đất đã gây sạt lở, làm tắc nghẽn dòng sông rồi vỡ đập tạm thời, tạo ra đợt lũ quét khổng lồ đổ về hạ lưu. Tuy nhiên, Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS) sau đó cải chính: rung chấn ban đầu được ghi nhận ở mức 4,4 độ richter thực chất là năng lượng địa chấn sinh ra từ một khối băng đá khổng lồ sụp đổ, kéo theo dòng bùn đá khổng lồ, chứ không phải động đất theo nghĩa thông thường.

Hình ảnh vệ tinh của Planet Labs cho thấy khối băng và đá lở đã đổ xuống sông Lhende, cách cửa khẩu biên giới Rasuwagadhi khoảng 20 km về phía đông bắc, theo giới chức phòng chống thiên tai Nepal. Dòng nước cuồn cuộn sau đó tràn xuống sông Bhote Koshi rồi nhập vào sông Trishuli - hai tuyến đường thủy chảy qua nhiều khu dân cư và điểm dừng chân của khách du lịch trekking.

Các chuyên gia khí hậu khu vực nhận định hiện tượng băng tan nhanh do nhiệt độ tăng đang khiến các vụ sạt lở chặn dòng sông xảy ra thường xuyên hơn mỗi năm, làm gia tăng nguy cơ vỡ đập tự nhiên bất ngờ tại các thung lũng dốc của dãy Himalaya.

Đáng lo ngại, giới chức Trung Quốc cảnh báo một hồ nước hình thành từ vết sạt lở trước đó tại Gyirong đang tiếp tục phình to, với ước tính thêm khoảng 3 triệu mét khối nước sẽ đổ vào hồ này, làm dấy lên nguy cơ vỡ đập lần hai - một thảm họa thứ cấp có thể còn nguy hiểm hơn đợt lũ đầu tiên.

Tại hiện trường, lực lượng cứu hộ phải dùng máy xúc và đào bằng tay để lật từng lớp bùn đất tìm người sống sót, trong khi mưa lớn tiếp diễn khiến trực thăng khó tiếp cận nhiều khu vực. Thủ tướng Nepal Balendra Shah đã điều động cảnh sát và quân đội tham gia cứu hộ, đồng thời chỉ đạo di dời cư dân sống dọc hạ lưu các sông Bhotekoshi, Trishuli tới nơi an toàn.

Đại diện Hiệp hội Chữ thập đỏ và Trăng lưỡi liềm đỏ Quốc tế (IFRC) tại Nepal cho biết nhiều ngôi làng đã bị san phẳng hoàn toàn, và tổ chức này đang gấp rút điều phối hàng cứu trợ khẩn cấp gồm chăn màn, bộ sơ cứu, cáng và túi đựng thi thể tới khu vực bị ảnh hưởng nặng nhất.

Đây không phải lần đầu dòng sông Bhote Koshi gây thảm họa cho khu vực biên giới. Cùng thời điểm năm ngoái, một trận lũ trên chính con sông này đã khiến 9 người thiệt mạng, cuốn trôi cây cầu Hữu Nghị nối Nepal với Trung Quốc và làm gián đoạn hoạt động thương mại, giao thông qua lại giữa hai nước suốt nhiều tháng.

Giới quan sát khí hậu khu vực khi đó xác định nguyên nhân là một hồ băng phụ (supraglacial lake) ở phía Tây Tạng bị vỡ đột ngột. Mùa mưa kéo dài từ tháng 6 đến tháng 9 hằng năm vốn thường xuyên gây ra lũ quét và sạt lở chết người trên khắp Nam Á, nhưng quy mô và tần suất các sự cố liên quan đến băng tan tại Himalaya trong vài năm gần đây đang có xu hướng gia tăng rõ rệt.

Với việc nguy cơ vỡ đập thứ cấp tại Gyirong vẫn hiện hữu, du khách đang có kế hoạch di chuyển qua khu vực biên giới Nepal - Tây Tạng, đặc biệt các tuyến trekking quanh Rasuwa, Nuwakot, hồ Gosaikunda hay hành trình hành hương tới núi Kailash, cần theo dõi sát cảnh báo chính thức từ Bộ Du lịch Nepal và đại sứ quán nước mình trước khi khởi hành.

Trong thời gian mùa mưa còn kéo dài đến tháng 9, nên tránh cắm trại hoặc di chuyển gần các bờ sông Bhotekoshi, Trishuli và Lhende - những khu vực vừa hứng chịu lũ quét và có nguy cơ tái diễn nếu hồ nước ở thượng nguồn tiếp tục dâng cao.

Du khách cũng nên đăng ký lộ trình với văn phòng du lịch địa phương, giữ liên lạc thường xuyên với người thân, chuẩn bị sẵn số điện thoại khẩn cấp và cân nhắc hoãn các tour trekking đến khi giới chức xác nhận tình hình đã ổn định.

Đối với những người đang có thân nhân hoặc bạn bè nằm trong danh sách mất tích, cách tốt nhất là liên hệ trực tiếp Bộ Ngoại giao hoặc đại sứ quán quốc gia mình tại Kathmandu và Bắc Kinh để được cập nhật thông tin chính xác, tránh lan truyền tin đồn chưa kiểm chứng trên mạng xã hội.

Khánh Linh