VI
Thời gian đủ dài để nhiều chuyến đi dần trở nên mờ nhạt, nhưng Morocco vẫn là một trong số ít những vùng đất thường xuyên quay trở lại trong suy nghĩ của tôi. Không phải vì nơi đây sở hữu những công trình vĩ đại nhất hay những cảnh quan ngoạn mục nhất, mà bởi càng đi qua Morocco, tôi càng có cảm giác mình đang lần theo những đường chỉ kết nối các nền văn minh. Có một câu hỏi luôn xuất hiện trong suốt hành trình: điều gì đã khiến vùng đất nằm ở góc tây bắc châu Phi này trở thành nơi gặp gỡ của nhiều thế giới đến như vậy?
Tangier, Chefchaouen và câu chuyện về những đường biên
Trong những ngày đứng ở Tangier nhìn ra eo biển Gibraltar, tôi thường nghĩ về những đường biên trên bản đồ. Trên thực tế, khoảng cách giữa Morocco và châu Âu ngắn hơn rất nhiều so với cảm nhận của chúng ta khi nhìn vào hai lục địa được tô bằng hai màu khác nhau trong sách địa lý.
Một góc Medina cổ của Tangier, thành phố nơi châu Phi và châu Âu chỉ cách nhau một eo biển hẹp
Chỉ một dải nước hẹp nhưng phía bên này là châu Phi, phía bên kia là châu Âu. Chỉ một dải nước hẹp nhưng hàng nghìn năm qua đã chứng kiến những đoàn thuyền, những cuộc chinh phục, những dòng người di cư, những thương nhân và những ý tưởng liên tục đi qua. Đứng trước khung cảnh ấy, tôi nhận ra lịch sử đôi khi được tạo nên không phải bởi những bức tường ngăn cách, mà bởi những nơi cho phép con người gặp gỡ nhau.
Có lẽ vì vậy mà Tangier luôn gợi cho tôi cảm giác về một cánh cửa mở hơn là một thành phố biên giới, nơi các dòng chảy văn hóa đến rồi đi, để lại những lớp trầm tích tạo nên diện mạo Morocco ngày nay.
Những con hẻm nhỏ trong khu phố cổ Tangier lưu giữ dấu vết của nhiều nền văn minh từng đi qua vùng cửa ngõ này
Tháp giáo đường vươn lên giữa bầu trời Tangier, nơi lịch sử và nhịp sống hiện đại vẫn song hành mỗi ngày
Cảm giác ấy tiếp tục theo tôi đến Chefchaouen, thành phố xanh nằm nép mình trên dãy núi Rif. Nhiều người biết đến nơi này qua những bức ảnh phủ kín sắc lam, nhưng điều khiến tôi nhớ nhất lại là sự bình yên rất khó gọi thành tên.
Buổi sáng, khi ánh nắng đầu tiên chạm vào những bức tường đã bạc màu theo thời gian, tôi ngồi bên ly trà bạc hà nhìn những người dân địa phương bắt đầu một ngày mới bằng nhịp sống chậm rãi đến mức tưởng như thế giới bên ngoài không tồn tại. Những cụ già khoác áo djellaba thong thả bước qua các con dốc lát đá, tiếng trẻ nhỏ vọng ra từ những ngõ hẹp quanh co, mùi bánh mì mới nướng len vào không khí mát lành của miền núi.
Tác giả trong một con hẻm xanh của Chefchaouen, nơi mỗi góc phố đều mang đến cảm giác bình yên rất riêng
Một góc phố xanh đặc trưng của Chefchaouen, nơi sắc lam trở thành một phần bản sắc của thành phố
Toàn cảnh Chefchaouen, thành phố xanh nép mình trên dãy núi Rif, một trong những biểu tượng nổi tiếng nhất của Morocco.
Giữa một thế giới ngày càng giống nhau bởi tốc độ của toàn cầu hóa, Chefchaouen khiến tôi nhận ra rằng sức hấp dẫn của Morocco không nằm ở sự khác biệt được tạo ra cho du khách, mà nằm ở việc nơi đây vẫn sống rất tự nhiên cùng lịch sử và bản sắc của mình.
Fes, nơi thời gian chuyển động theo một nhịp điệu khác
Nếu Tangier khiến tôi suy nghĩ về địa lý thì Fes lại khiến tôi suy nghĩ về thời gian. Bước qua cổng thành để tiến vào khu Medina cổ là cảm giác như bước sang một thế giới khác, nơi những con hẻm ngoằn ngoèo kéo dài bất tận, những khu chợ thủ công nối tiếp nhau và những âm thanh của đời sống thường nhật dường như không thay đổi nhiều qua nhiều thế kỷ. Tiếng mặc cả vang lên từ các cửa hiệu nhỏ, tiếng búa gõ trên đồng vọng ra từ một xưởng thủ công nào đó, mùi gia vị, trà bạc hà và da thuộc hòa lẫn trong không khí.
Đời sống thường nhật trong Medina cổ Fes, nơi lịch sử hiện diện trong từng con hẻm nhỏ
Con lừa vẫn là phương tiện quen thuộc trong những con hẻm hẹp của Fes qua nhiều thế kỷ
Có những lúc đi bộ giữa mê cung ấy, tôi không còn bận tâm mình đang ở con phố nào hay phải rẽ hướng nào để tìm đường ra. Điều thú vị nhất của Fes không nằm ở việc khám phá thành phố, mà nằm ở việc chấp nhận để bản thân bị cuốn vào nhịp sống của nó.
Từ một sân thượng nhìn xuống khu thuộc da Chouara nổi tiếng, tôi đã đứng rất lâu để quan sát những người thợ đang làm công việc mà tổ tiên họ có lẽ cũng từng làm theo cách tương tự từ nhiều thế hệ trước. Trong thời đại mà mọi thứ thay đổi từng ngày, khung cảnh ấy khiến tôi nghĩ đến một điều khá đơn giản: có những giá trị chỉ có thể được tạo ra bằng thời gian. Một thành phố có thể được xây mới trong vài thập niên, nhưng một bản sắc văn hóa cần hàng trăm năm để hình thành.
Những cửa hàng thủ công ở Fes, nơi sự kiên nhẫn và khéo léo hiện diện trong từng chi tiết
Khu thuộc da Chouara nổi tiếng ở Fes, nơi gìn giữ phương pháp thủ công truyền thống
Từ trên cao nhìn xuống Fes, mê cung đô thị Trung Cổ lớn nhất còn người sinh sống trên thế giới
Có lẽ đó cũng là điều khiến Morocco để lại dấu ấn đặc biệt trong lòng người lữ khách. Quốc gia này không cố gắng gây ấn tượng bằng sự hào nhoáng hay những kỷ lục hiện đại. Điều còn lại sau chuyến đi là cảm giác về chiều sâu của những lớp lịch sử vẫn đang tiếp tục sống trong đời sống thường nhật, như dòng nước ngầm lặng lẽ nuôi dưỡng sức sống của vùng đất này.
Marrakesh và những giấc mơ được nuôi dưỡng từ những điều bình thường
Marrakesh là điểm dừng cuối cùng của tôi tại Morocco và cũng là nơi để lại nhiều cảm xúc nhất. Khi mặt trời dần khuất sau những mái nhà đất nung, quảng trường Jemaa el-Fnaa bắt đầu chuyển mình. Những quầy hàng thực phẩm tỏa khói nghi ngút, những người kể chuyện tụ tập quanh các vòng khán giả nhỏ, tiếng nhạc truyền thống vang lên từ nhiều góc khác nhau của quảng trường.
Đứng giữa không gian ấy, tôi có cảm giác như đang chứng kiến một truyền thống đã được lặp lại hết đêm này sang đêm khác qua nhiều thế hệ. Không cần những sân khấu lớn hay công nghệ hiện đại, nơi đây vẫn đủ sức giữ chân hàng nghìn người chỉ bằng những câu chuyện, những giai điệu và những cuộc gặp gỡ rất đời thường. Có lẽ vì thế mà Marrakesh luôn được nhắc đến như trái tim của Morocco, nơi nhịp đập của đời sống hiện lên rõ ràng và sống động nhất.
Một góc khu chợ (souk) Marrakesh, nơi sắc màu, âm thanh và nhịp sống hòa quyện tạo nên linh hồn của thành phố
Những sắc màu gia vị trong khu chợ địa phương phản chiếu đời sống bình dị của vùng núi phía bắc Morocco
Đêm xuống, Jemaa el-Fnaa vẫn đông nghịt người. Những người bán hàng rong bày ra đủ loại vật phẩm thủ công dưới ánh đèn vàng, từ những chiếc đèn đồng chạm trổ tinh xảo đến các món đồ da mang màu sắc đặc trưng của Morocco. Giữa đám đông ấy, thỉnh thoảng tôi bắt gặp những cậu bé đang phụ giúp gia đình bán hàng hoặc chạy len lỏi qua quảng trường với vẻ hồn nhiên vốn có của tuổi thơ.
Khi đó, tôi không nghĩ gì đến bóng đá. Chúng chỉ là những đứa trẻ của Marrakesh, lớn lên giữa những câu chuyện kể rong, những tiếng nhạc đường phố và nhịp sống không bao giờ ngủ của quảng trường cổ. Thế nhưng hơn một thập kỷ sau, khi nhìn đội tuyển Morocco bước ra sân cỏ World Cup, ký ức ấy bất ngờ trở lại.
Tôi tự hỏi có bao nhiêu cậu bé trong số đó đã từng mang theo một quả bóng trên đường về nhà, có bao nhiêu giấc mơ đã được nuôi dưỡng trong những con hẻm nhỏ quanh Marrakesh trước khi tìm thấy đường đến các sân vận động lớn của thế giới. Bóng đá, cũng như những câu chuyện được kể mỗi đêm ở Jemaa el-Fnaa, thường bắt đầu từ những điều rất đỗi bình thường.
Cổng thành Bab Agnaou, một trong những di tích còn lưu giữ dấu ấn của triều đại Almohad tại Marrakesh
Giữa dòng xe hiện đại, những chiếc xe lừa vẫn lặng lẽ hiện diện trên đường phố Marrakesh
Điều còn lại trong tôi sau Morocco không phải là số lượng điểm đến đã đi qua hay những bức ảnh mang về. Điều còn lại là cảm giác về một vùng đất luôn tồn tại ở giao điểm của nhiều dòng chảy lớn trong lịch sử nhân loại. Nơi đây đủ gần để nhìn thấy châu Âu, đủ sâu để giữ gìn ký ức của châu Phi, đủ cởi mở để đón nhận những ảnh hưởng từ bên ngoài nhưng cũng đủ bền bỉ để không đánh mất chính mình.
Có lẽ chính điều đó đã tạo nên sức sống đặc biệt của Morocco hôm nay, trên những con phố cổ, trong đời sống thường nhật và cả trên sân cỏ World Cup. Và khi giải đấu vẫn tiếp tục diễn ra bên kia Đại Tây Dương, tôi biết rằng phía sau mỗi đội tuyển còn là một đất nước, một lịch sử và một câu chuyện đáng để khám phá.
