Từ di sản đến đời sống: Đồ chơi Trung thu xưa qua góc nhìn Gen Z

Từ những chiếc đèn ông sao, đèn kéo quân đến đầu sư tử hay mâm ngũ quả giấy, triển lãm “Lưu trăng” tại 22 Hàng Buồm, Hà Nội đưa ký ức Trung thu truyền thống trở lại qua góc nhìn của những người trẻ. Nằm trong chuỗi hoạt động văn hóa Tết Trung thu “Lưu trăng phố cổ 2026”, sự kiện mở ra hành trình kết nối di sản với đời sống đương đại bằng nghệ thuật, thủ công và trải nghiệm.

Bài liên quan

Đón Trung thu kiểu châu Á: 5 điểm đến quyến rũ tín đồ du lịch ẩm thực

Những món đồ chơi xưa trong một không gian mới

Tại Trung tâm Văn hóa Nghệ thuật, số 22 Hàng Buồm, Hà Nội, triển lãm “Lưu trăng” giới thiệu một thế giới đồ chơi Trung thu truyền thống được nghiên cứu, phục dựng và sáng tạo bởi những người trẻ đến từ các thương hiệu Thong Dong, Của Nả và The Annam, với sự đồng hành của các nghệ nhân, nhà nghiên cứu.

Không gian trưng bày gợi lại những hình ảnh từng gắn bó với mùa trăng của nhiều thế hệ người Hà Nội: đèn ông sao, đèn cá chép, đèn cua, đèn tôm, đèn bọ ngựa, đèn kéo quân, đèn nhật nguyệt, đầu sư tử truyền thống, tiến sĩ giấy, ngựa giấy, mâm ngũ quả và các con giống bằng giấy.

Điểm đáng chú ý không nằm ở việc tái hiện những món đồ chơi quen thuộc, mà ở cách các tác giả trẻ tiếp cận chúng. Từ việc tìm hiểu tư liệu, kỹ thuật chế tác đến ngôn ngữ tạo hình dân gian, những sản phẩm Trung thu được phục dựng và phát triển trên nền tảng thủ công truyền thống, đồng thời tìm kiếm khả năng hiện diện trong đời sống hôm nay.

Khi ký ức Trung thu được nhìn từ thế hệ trẻ

Với nhiều người trẻ, Trung thu không chỉ là một dịp lễ mà còn gắn với những ký ức gia đình, những món đồ chơi và không khí phố phường đã quen thuộc từ thời thơ ấu.

Vũ Thùy Nhung, 20 tuổi, một người tham quan triển lãm, chia sẻ rằng cô đến “Lưu trăng” vào cuối tuần vì muốn tìm một không gian vừa có thể thư giãn, vừa khám phá những giá trị văn hóa truyền thống.

“Mình khá ấn tượng với triển lãm ‘Lưu Trăng’, cũng đặc biệt ấn tượng với Trung thu nên mình muốn đến xem và tham quan.”

Trong số các tác phẩm, Thùy Nhung chú ý đến mâm ngũ quả được trưng bày ở giữa cửa vào, với những loại quả có kích thước lớn, được làm thủ công và tô vẽ tỉ mỉ. Những chú ngựa được trang trí bằng họa tiết lạ mắt và màu sắc cũng là chi tiết khiến cô thích thú.

Với Nhung, triển lãm đồng thời gợi lại ký ức về những mùa Trung thu cấp I, cấp II, khi cô từng tham gia các hoạt động Trung thu ở trường và tổ chức đón trăng cùng gia đình.

“Với những sản phẩm thủ công, chiếc đèn lồng, đèn sao và mâm ngũ quả, các loại hình con vật trông rất nghệ thuật, tỉ mỉ.”

Câu chuyện của một người tham quan trẻ cho thấy sức hấp dẫn của triển lãm không chỉ đến từ tính thẩm mỹ. Những hiện vật được làm thủ công còn trở thành điểm khơi gợi ký ức, giúp người xem kết nối trải nghiệm hiện tại với những hình ảnh từng hiện diện trong tuổi thơ.

Từ phục dựng đến sáng tạo: Di sản không chỉ để ngắm nhìn

Một trong những điểm nổi bật của “Lưu trăng” là sự kết hợp giữa nghiên cứu văn hóa, kỹ thuật thủ công và sáng tạo nghệ thuật.

Những chất liệu như tre, nứa, giấy dó, giấy điệp, hồ dán hay vải lụa không chỉ tạo nên hình hài của đồ chơi, mà còn cho thấy hệ thống tri thức và kỹ năng thủ công phía sau mỗi sản phẩm. Việc phục dựng vì thế không dừng ở việc tạo ra một vật thể giống với nguyên mẫu, mà đòi hỏi sự tìm hiểu về cấu trúc, chất liệu, màu sắc và tinh thần tạo hình truyền thống.

Từ nền tảng đó, các tác giả trẻ tiếp tục thử nghiệm những cách thể hiện mới. Đồ chơi dân gian được đặt trong không gian triển lãm nghệ thuật, trở thành đối tượng để quan sát, thưởng thức, chụp ảnh và tìm hiểu. Một số hoạt động còn mở rộng sang thực hành, giúp công chúng tiếp cận trực tiếp với quá trình tạo tác thay vì chỉ đứng trước hiện vật.

Theo thông tin giới thiệu chương trình, tại 22 Hàng Buồm, công chúng có thể tham gia trải nghiệm các hoạt động như làm đèn ông sao, đầu sư tử, ông tiến sĩ/ông đánh gậy vào ngày 12,16,20/9. Hoặc lắng nghe tọa đàm về “Chuyện trăng và chuyện nghề” của nghệ nhân vào ngày 18/9.

Sáu không gian, một hành trình tìm về Trung thu truyền thống

“Lưu trăng” tại 22 Hàng Buồm là một điểm nhấn trong chuỗi hoạt động “Lưu trăng phố cổ 2026 - Hành trình kết nối di sản, lan tỏa giá trị văn hóa Việt”. Chương trình diễn ra tại sáu di tích và không gian văn hóa thuộc khu vực phố cổ Hà Nội, mỗi địa điểm khai thác một lát cắt riêng của văn hóa Trung thu. Theo thông tin được công bố, chuỗi hoạt động kéo dài đến ngày 30/9/2026.

Trung tâm Giao lưu Văn hóa Phố cổ Hà Nội (50 Đào Duy Từ, Hoàn Kiếm, Hà Nội): Tái hiện không gian văn hóa nông nghiệp lúa nước, ý nghĩa ngày Rằm tháng tám và các giá trị truyền thống của Tết Trung thu.

Trung tâm Văn hóa Nghệ thuật (22 Hàng Buồm, Hoàn Kiếm, Hà Nội): Trưng bày giới thiệu bộ đèn lồng và đồ chơi trung thu theo lối truyền thống, chủ đề “Lưu trăng” cùng các hoạt động workshop trải nghiệm nghệ thuật, làm đồ chơi truyền thống và tọa đàm chia sẻ câu chuyện Trung thu từ các nghệ nhân.

Ngôi nhà Di sản (87 Mã Mây, Hoàn Kiếm, Hà Nội): Không gian kể câu chuyện Trung thu trong nếp sống gia đình Hà Nội xưa. Thông qua cách bài trí không gian sinh hoạt, chuẩn bị mâm cỗ và các hoạt động trải nghiệm làm bánh Trung thu, địa điểm này đưa lễ hội trở về với quy mô gần gũi nhất: một gia đình, một mâm cỗ và những nghi thức đoàn viên.

Trung tâm thông tin văn hóa Hồ Gươm (2, Lê Thái Tổ, Hoàn Kiếm, Hà Nội): Nghệ thuật tạo hình đầu sư tử truyền thống, đồng thời giới thiệu các tác phẩm của học sinh, sinh viên và tổ chức hoạt động trải nghiệm cộng đồng.

Trung tâm thông tin di sản phố cổ Hà Nội (28 Hàng Buồm, Hoàn Kiếm, Hà Nội): Không gian “Hương trầm với trăng xưa” gợi lại nét đẹp của hương trầm trong mùa trăng đoàn viên. Tại đây mở ra một lớp trải nghiệm giàu tính cảm giác, nơi mùi hương trở thành chất liệu để gợi nhớ không gian Trung thu và đời sống văn hóa xưa.

Di tích tại số 40 phố Lãn Ông: Khai thác mối liên hệ giữa Trung thu với tri thức dân gian, dược trà, trà trầm cùng bánh Trung thu.

Bài và ảnh: Thu Hiền