VI
EN
Một Cố cung khác ở phía Nam Đài Loan
Southern Branch of the National Palace Museum là chi nhánh phía Nam của hệ thống National Palace Museum, đặt tại thành phố Thái Bảo, huyện Gia Nghĩa, mở cửa từ năm 2015. Công trình được xây dựng nhằm phân bổ lại tài nguyên văn hóa và lượng khách tham quan ra ngoài khu vực Đài Bắc, đồng thời tạo sự cân bằng phát triển giữa hai miền của Đài Loan.
Không gian bên ngoài Bảo tàng Cố cung chi nhánh phía Nam ở thành phố Gia Nghĩa, Đài Trung, Đài Loan
Đây là cơ sở thứ hai trong hệ thống nhưng được định vị như một không gian trưng bày độc lập với định hướng rõ ràng: bảo tàng nghệ thuật và văn hóa châu Á. Nội dung không giới hạn trong cổ vật Trung Hoa mà mở rộng sang các lĩnh vực như dệt may, gốm, họa tiết trang trí, Phật giáo, văn hóa trà và các dòng giao lưu trong khu vực. Hệ thống vận hành theo hình thức luân phiên, khai thác một phần trong tổng số hơn 690.000 hiện vật của Cố cung.
Khuôn viên bảo tàng có diện tích khoảng 70 ha, bao gồm tòa nhà chính và hệ thống cảnh quan xung quanh. Công trình do kiến trúc sư Kris Yao thiết kế, với hình khối lấy cảm hứng từ ba nét bút trong hội họa thủy mặc, thể hiện qua các đường cong lớn và cấu trúc không gian liên hoàn. Khu vực bên ngoài tích hợp hồ nước, cầu cảnh quan và vườn sinh thái, tạo thành một tổng thể hoàn chỉnh giữa kiến trúc và môi trường.
Không gian bên ngoài bảo tàng được thiết kế với tông màu xám lấy cảm hứng từ hội họa thủy mặc
Không gian bảo vật: Nhóm hiện vật tiêu biểu của Cố cung
Ở lớp trưng bày đầu tiên, bảo tàng giới thiệu các hiện vật tiêu biểu thuộc bộ sưu tập của National Palace Museum, thường xuất hiện trong các triển lãm luân phiên. Trong đó, bắp cải ngọc bích (Jadeite Cabbage) là kiệt tác điêu khắc ngọc bích nổi tiếng thế giới.
Bảo vật này có nguồn gốc từ triều đại nhà Thanh (Trung Quốc), được cho là món hồi môn của phi tần Kim thời vua Quang Tự (năm 1889). Tác phẩm được chế tác từ một khối ngọc bích tự nhiên hai màu xanh - trắng (phỉ thúy), khắc họa hình cây cải thảo với độ chân thực cao, cùng hai con châu chấu trên lá. Cây bắp cải tượng trưng cho sự thuần khiết (lá trắng), sức sống (lá xanh), sự sinh sôi nảy nở (côn trùng) và sự thịnh vượng, may mắn (phát âm chữ bắp cải gần giống với phát tài).
Bảo vật chính được trưng bày trong tủ kính
Bản mô phỏng bằng thạch cao có thể chạm vào
Bên cạnh đó, không gian này còn quy tụ nhiều tác phẩm tinh xảo khác như chậu hoa thủy tiên bằng ngọc và vàng, hộp đồng tráng men với họa tiết lá sen, bình cắm hoa ngọc bích hình hoa loa kèn, cốc làm từ sừng tê giác chạm khắc hoa mộc lan hay nghiên mực khắc hình cây chuối và mặt trăng. Nhóm hiện vật này phản ánh rõ trình độ chế tác và thẩm mỹ của nghệ thuật cung đình, trải dài trên nhiều chất liệu từ ngọc, kim loại đến sừng và đá.
Chậu hoa thuỷ tiên bằng ngọc và vàng
Cốc làm từ sừng tê giác chạm khắc hoa mộc lan
Các hiện vật không được trưng bày cố định mà thay đổi theo từng giai đoạn, tùy thuộc vào kế hoạch luân chuyển giữa các cơ sở. Cách lựa chọn theo từng đợt giúp không gian này luôn xoay quanh một nhóm bảo vật tiêu biểu, thay vì tập trung vào một hiện vật duy nhất.
Hộp đồng tráng men với họa tiết lá sen
Bình cắm hoa ngọc bích hình hoa loa kèn
Nghiên mực khắc hình cây chuối và mặt trăng
Không gian này đóng vai trò mở đầu, nơi người xem tiếp cận trực tiếp với những biểu tượng và kỹ thuật chế tác trước khi đi sâu vào các chủ đề chuyên biệt hơn phía sau.
Không gian ngọc sái: Thẩm mỹ và quyền lực của triều Thanh
Tiến sâu hơn, không gian về ngọc và đồ dùng nội cung mở ra một thế giới khác gắn liền với triều Thanh, đặc biệt dưới thời hoàng đế Càn Long.
Không gian trưng bày ngọc sái và các tác phẩm điêu khắc ngọc thời vua Càn Long
Các hiện vật trong nhóm này bao gồm ấn ngọc dùng trong nghi lễ, như ấn của hoàng đế và ấn hành chính, các bình, hộp và vật trang trí bằng ngọc đặt trong nội cung, cùng những đồ thưởng ngoạn như tượng nhỏ, khay, hoặc vật chạm khắc dùng để trưng bày. Ngoài ra còn có các vật dụng cá nhân chế tác từ ngọc như hộp đựng, dụng cụ viết hoặc phụ kiện gắn trên bàn thư phòng.
Ngọc trong triều Thanh không chỉ là vật liệu quý mà còn gắn trực tiếp với hệ thống quyền lực: ấn ngọc đại diện cho thẩm quyền của hoàng đế, trong khi các vật trưng bày và thưởng ngoạn phản ánh thị hiếu và vai trò của hoàng gia trong việc bảo trợ nghệ thuật.
Dưới thời Càn Long, số lượng hiện vật được sưu tầm và chế tác tăng mạnh, hình thành nên một hệ thống bộ sưu tập quy mô lớn. Nhiều tác phẩm thể hiện kỹ thuật chạm khắc tinh vi, đồng thời phản ánh thị hiếu thẩm mỹ của hoàng gia trong việc kết hợp giữa giá trị vật liệu và ý nghĩa biểu tượng.
Càn Long là vị vua có thị hiếu đặc biệt với ngọc nên số lượng vật phẩm chế tác bằng ngọc trong thời của ông vô cùng đồ sộ
Không gian trang sức và phục trang: Đời sống hậu cung qua vật thể
Không gian trang sức và phục trang cung đình là nơi tái hiện đời sống hậu cung thông qua những vật dụng gắn liền với thân phận và địa vị.
Nhóm trang sức trong khu vực này bao gồm trâm cài đầu (ji), trâm cài hoa (zan), bộ mũ miện phượng (phoenix crown) dành cho hoàng hậu và phi tần cấp cao, cùng các dây chuỗi ngọc (chaozhu) đeo trước ngực trong các nghi lễ.
Chiếc vương miện phượng hoàng Trung Quốc tinh xảo thuộc triều đại nhà Thanh, thế kỷ 18
Một số hiện vật sử dụng kỹ thuật điểm thúy (diancui) - phương pháp gắn lông chim bói cá lên bề mặt kim loại để tạo màu xanh lam đặc trưng. Ngoài ra còn có hoa tai, vòng tay và các phụ kiện gắn trên y phục như miếng trang trí bằng ngọc hoặc kim loại quý.
Bộ trang sức điểm thuý thể hiện sự quyền quý làm từ lông chim bói cá
Việc sử dụng các món này được quy định rõ theo cấp bậc trong hậu cung triều Thanh: hoàng hậu và hoàng quý phi được phép sử dụng mũ miện và trang sức có hình phượng, trong khi các cấp thấp hơn bị giới hạn về số lượng, chất liệu và họa tiết. Các chuỗi ngọc và phụ kiện đeo trước ngực cũng tuân theo quy chế riêng trong nghi lễ triều đình.
Những chiếc Chaozhu (vòng cổ cung đình) được phân chia cấp bậc theo quy chế mỗi triều đại
Song song với đó, một số triển lãm giới thiệu trang phục và phục sức của phi tần triều Thanh, bao gồm áo lễ, áo thường và các phụ kiện đi kèm. Những hiện vật này phản ánh trực tiếp hệ thống phân cấp trong hậu cung, với quy định rõ ràng về màu sắc, họa tiết và kiểu dáng dành cho từng cấp bậc.
Áo choàng rồng (Jifu), một loại trang phục cung đình trang trọng được các quan lại và quý tộc mặc trong triều đại nhà Thanh
Các chi tiết như hình phượng, số lượng họa tiết, chất liệu vải hay kỹ thuật thêu đều gắn với địa vị của người mặc, từ hoàng hậu đến các cấp phi tần thấp hơn. Thông qua đó, trang phục không chỉ là yếu tố thẩm mỹ mà còn là công cụ thể hiện trật tự và quy chế trong nội cung.
Không gian Phật giáo: Nghệ thuật và tín ngưỡng trong bối cảnh châu Á
Ở phần trưng bày sau cùng, Southern Branch of the National Palace Museum giới thiệu các hiện vật liên quan đến nghệ thuật Phật giáo, phù hợp với định hướng mở rộng nội dung sang phạm vi toàn châu Á.
Không gian trưng bày văn hoá và các hiện vật Phật giáo trong bảo tàng
Nhóm hiện vật bao gồm tượng Phật, phù điêu, tháp và các biểu tượng tôn giáo, có nguồn gốc từ nhiều khu vực như Trung Quốc, Tây Tạng, Ấn Độ và Đông Nam Á. Bên cạnh đó là các bản kinh Phật được sao chép và lưu giữ trong cung đình triều Thanh, một số được thực hiện theo chỉ dụ của hoàng đế, phản ánh vai trò bảo trợ tôn giáo của hoàng gia.
Các hiện vật được sắp xếp theo nhóm chủ đề, đặt trong mối liên hệ giữa các khu vực khác nhau của châu Á. Việc tổ chức theo trục khu vực và lịch sử giúp đối chiếu trực tiếp giữa các hình tượng Phật, cho thấy sự khác biệt trong cách thể hiện và bối cảnh văn hóa của từng nơi.
Chi nhánh phía Nam không lặp lại mô hình của cơ sở Đài Bắc mà lựa chọn hướng đi riêng, mở rộng phạm vi sang toàn bộ châu Á và nhấn mạnh yếu tố trải nghiệm. Cách tổ chức này giúp hệ thống Cố cung không chỉ là nơi lưu trữ, mà trở thành một cấu trúc trưng bày linh hoạt, phản ánh sự vận động của nghệ thuật và văn hóa qua nhiều khu vực.
