VI
EN
Tái hiện đời sống dân chài
Các khu vực được bố trí theo dòng thời gian, bắt đầu từ giai đoạn người Chăm sinh sống ven biển, tiếp đến là thời Nguyễn, thời Pháp và những thập niên giữa thế kỷ 20. Không gian trưng bày sử dụng hình ảnh, hiện vật và mô hình để khắc họa đời sống cư dân ven biển và sự hình thành nghề nước mắm.
Bảo tàng Làng chài xưa nằm trên đường Nguyễn Thông, cách trung tâm Phan Thiết khoảng 7 km
Du khách quan sát những bức ảnh về đời sống của ngư dân đầu thế kỷ 20
Những hình ảnh ngư dân đan lưới và chuẩn bị ngư cụ bên bờ biển
Những tĩn gốm nung tròn bầu, miệng nhỏ, được dùng để đựng nước mắm
Hai sắc phong của Đồng Khánh và Khải Định ban cho làng chài, thể hiện sự công nhận của triều đình đối với cộng đồng cư dân ven biển Bình Thuận
Những chủ nhà thùng - người đã đặt nền móng cho thương hiệu nước mắm Phan Thiết
Tem nước mắm cổ thường in hình cá cơm, ghe bầu và tên các nhà thùng nổi tiếng
Một số bối cảnh sinh hoạt được phục dựng như tiệm thâu băng, cửa hàng tạp hóa, nhà hàm hộ - những gia đình giàu lên nhờ nghề làm mắm. Các mô hình được đặt trong từng không gian riêng, giúp người xem dễ theo dõi mạch nội dung. Ngoài hệ thống hiện vật, bảo tàng còn tái dựng hoạt động đánh bắt, làm muối và buôn bán trên biển. Người xem có thể hình dung quá trình hình thành làng nghề gắn với nguồn cá dồi dào và điều kiện tự nhiên của vùng biển Bình Thuận.
Bảo tàng mở cửa hằng ngày từ 9h đến 18h. Giá vé tham quan là 100.000 đồng mỗi người lớn; trẻ em dưới 1 m được miễn phí.
Kỹ nghệ ủ chượp truyền thống
Không gian nhà thùng là khu vực trung tâm của bảo tàng. Đây là nơi các thùng gỗ lớn được bố trí theo mô hình sản xuất truyền thống, mô phỏng quy trình sản xuất nước mắm truyền thống - kỹ nghệ có lịch sử hàng trăm năm tại địa phương.
Không gian nhà thùng với các thùng gỗ lớn dùng để ủ chượp nước mắm truyền thống
Nguyên liệu chính gồm cá cơm và muối, trộn theo tỷ lệ phổ biến 3 phần cá, 1 phần muối. Hỗn hợp sau đó được đưa vào thùng gỗ, gài nén và ủ trong thời gian dài để lên men tự nhiên. Quá trình này có thể kéo dài từ 6 đến 12 tháng, tùy điều kiện và phương pháp sản xuất.
Mô hình ruộng muối mô phỏng công đoạn chuẩn bị nguyên liệu quan trọng trong quy trình làm mắm
Trong thời gian ủ, cá và muối phân giải dần, tạo thành nước mắm. Trong thời gian này, thịt cá phân giải dần thành nước mắm. Sản phẩm sau đó được kéo rút nhiều lần qua hệ thống vòi dẫn. Phần nước đầu có độ đạm cao, thường được xem là loại chất lượng nhất trong quy trình sản xuất truyền thống.
Cá cơm - nguyên liệu chính dùng để sản xuất nước mắm
Các tĩn gốm dùng để chứa và vận chuyển nước mắm
Các dụng cụ thô sơ như thúng, gáo tre, chum sành đặt cạnh các thùng lều gỗ được thể hiện qua mô hình và hình ảnh minh họa. Bên cạnh đó là các dụng cụ quen thuộc như thúng, gáo, chum sành, giúp làm rõ cách thức sản xuất nước mắm trước khi có công nghệ hiện đại. Quy trình này gắn với kỹ nghệ ủ chượp có lịch sử hàng trăm năm tại Phan Thiết, hình thành từ hoạt động đánh bắt và bảo quản cá của cư dân ven biển.
Cách nhận biết nước mắm ngon
Khu trải nghiệm nằm ở cuối hành trình tham quan. Du khách có thể thử nước mắm được đựng trong tĩn - loại bình gốm từng được sử dụng để vận chuyển sản phẩm đi các địa phương. Nước mắm được rút trực tiếp từ thùng ủ theo phương pháp truyền thống, còn gọi là mắm nhỉ. Đây là loại nước mắm nguyên chất, có độ đạm cao và được người dân Phan Thiết sử dụng phổ biến trong quá khứ.
Thành phẩm thường có màu nâu cánh gián, mùi đặc trưng của quá trình lên men và vị đậm, hậu ngọt. Những đặc điểm này hình thành trong quá trình ủ cá với muối trong thời gian dài, không sử dụng phụ gia. Tại đây, du khách có thể được hướng dẫn nhận biết nước mắm qua cảm quan và độ đạm, so sánh các loại nước mắm khác nhau để hiểu rõ sự khác biệt giữa sản phẩm truyền thống và sản phẩm công nghiệp.
Bên cạnh nghề mắm, bảo tàng còn trưng bày các vật dụng liên quan đến đời sống ngư dân như dụng cụ đánh bắt, làm muối và buôn bán. Các không gian này hoàn thiện thêm bức tranh về sinh hoạt và sản xuất của cư dân làng chài ven biển qua nhiều thế kỷ.
