VI
EN
Từ Chỉ Dụ Của Bậc Minh Quân...
Trong biên niên sử triều Nguyễn, có những mùa hè nắng gắt đến xé lòng, nhưng lại là ân huệ của đất trời khi tạo nên mùa “vàng trắng” bội thu. Trước những hạt muối to, trắng muốt mang vị mặn thanh khiết của biển Đông, vua Minh Mạng đã từng ban chỉ dụ:
“Năm nay được mùa muối, ấy là phúc trạch non sông. Hãy dùng thứ trân bảo này tạo nên một bữa yến tiệc sao cho xứng tầm vị thế của nó trên mâm ngự!”.
Nhận chỉ dụ, Ngự Thiện Phòng chìm trong sự tĩnh lặng đầy áp lực. Đây không phải cuộc nấu nướng thông thường, mà là một cuộc “đấu trí với hư vô”. Các nghệ nhân trăn trở: Làm sao để tôn vinh thứ vốn dĩ chỉ làm nền? Làm sao để vị mặn của biển không lấn át thực khách mà trở thành một sự vuốt ve tinh tế? Họ lặng lẽ nhìn những hạt muối lấp lánh dưới ánh đèn đêm, thấu cảm cái gắt gao của nắng gió để tìm cách “thuần hóa” chúng bằng kỹ nghệ “hỏa biến”.
Khi mâm cơm được dâng lên, vua Minh Mạng đã phải lặng người trước bát cơm trắng ngần như nhụy sen, bao quanh bởi những đĩa muối rực rỡ sắc màu
Khởi nguồn từ chỉ dụ của vua Minh Mạng về việc tôn vinh "vàng trắng" của biển Đông, cơm muối cung đình Huế đã trở thành một đỉnh cao ẩm thực nhờ kỹ nghệ "hỏa biến" và triết lý ngũ hành tinh xảo
Muối được “vỗ về” trong niêu đất nung trên lửa than liu riu, tôi luyện để trở nên hiền hòa, thanh tao. Từng nhịp chày giã tay kiên nhẫn đã biến hạt muối mịn như bột, tan ngay khi chạm lưỡi. Để rồi khi mâm cơm được dâng lên, vua Minh Mạng đã phải lặng người trước bát cơm trắng ngần như nhụy sen, bao quanh bởi những đĩa muối rực rỡ sắc màu. Nhà vua gật gù: “Muối năm nay được mùa, nhưng qua tâm tư của khanh, nó đã hóa tinh hoa. Đây chính là một đóa sen của thái bình!”.
Cận cảnh mâm cơm muối với bát cháo ngũ sắc đựơc nấu từ hạt gạo Hẻo rằn, hạt kê, hạt mè, lá dứa, cơm gấc lung linh giữa các dĩa muối rực rỡ sắc màu
...Đến Đôi Tay Người Giữ Lửa Di Sản
Hàng trăm năm sau, tại một gian bếp nồng mùi sả và muối rang, câu chuyện về “đóa sen thái bình” ấy vẫn đang được viết tiếp bởi nghệ nhân Hồ Đắc Thiếu Anh – người được mệnh danh là người bảo tồn linh hồn của “vàng trắng”. Với bà, bí mật của món cơm muối cung đình không nằm ở sự xa hoa, mà ở sự trân trọng sản vật quốc gia. Nghệ nhân chia sẻ: “Người xưa kể rằng Vua Minh Mạng trong một lần tuần du đã say lòng trước vị muối dân gian. Ngài đưa hạt muối từ vị trí gia vị trở thành mỹ vị. Tôi tiếp nối tâm thế đó, dùng hạt muối giàu khoáng chất để thực khách năm châu thấy được giá trị văn hóa vô giá của một thứ vốn được coi là rẻ tiền".
Nghệ nhân Hồ Đắc Thiếu Anh đã dồn nén cả tâm tư để kế thừa triết lý ngũ hành của tiền nhân
Để hạt muối thực sự “hóa thân”, nghệ nhân Hồ Đắc Thiếu Anh đã dồn nén cả tâm tư vào hành trình chế biến tinh tế. Bà giữ vẹn nguyên “Cửu vị thần muối” (muối tôm, muối mè, muối sả...) theo triết lý ngũ hành, đồng thời sáng tạo thêm các loại muối thảo mộc thực dưỡng để phù hợp với sức khỏe đương đại. Chọn gạo Hẻo Rằn xứ Huế nấu trong niêu đất, kết hợp với muối hầm tinh khiết để tạo ra sự cân bằng âm dương, hàn nhiệt.
"Ăn một hạt muối là để thương một đời người lao động"
Triết Lý Sau Một Hạt Muối
Đối với nghệ nhân Hồ Đắc Thiếu Anh, mỗi chén cơm muối không chỉ để no lòng. Khi dừng tay chày, ánh mắt bà lấp lánh một niềm tin sắt đá: “Ăn một hạt muối là để thương một đời người lao động cần cù kham nhẫn. Qua mâm cơm ngũ sắc, tôi muốn thực khách chạm vào niềm vui được mùa của diêm dân, nét tài hoa của tiền nhân và chiều sâu văn hóa Cố đô".
Bí mật của món cơm muối cung đình không nằm ở sự xa hoa, mà ở sự trân trọng sản vật quốc gia
The Salt of Peace – Muối của Hòa bình và Thịnh vượng, giờ đây không chỉ là một món ăn. Đó là biểu tượng của lòng trân trọng: trân trọng thiên nhiên, trân trọng công sức con người và những giá trị bền vững của dân tộc Việt Nam. Từ cung đình đến dân dã, hạt muối đã hoàn thành sứ mệnh của mình, trở thành sợi dây kết nối quá khứ và hiện tại, giữa bản sắc địa phương và tầm vóc quốc tế.
