Có thể nói, Ly Sơn là nơi mà các phương pháp trị liệu bằng tắm suối khoáng nóng được ghi chép lại sớm nhất trong lịch sử Trung Hoa.
Ôn tuyền trị liệu như Dương Quý Phi
Vùng nước nóng chân núi Ly Sơn được phát hiện từ thời Tây Chu (thế kỷ 11 đến thế kỷ 7 trước Công nguyên). Tây An triều đại nối tiếp triều đại, nhưng vị vua nào cũng tìm đến dòng suối nóng này để tìm kiếm sự nghỉ ngơi. Chu U vương từng xây Lê cung ở đây, Tần Thủy Hoàng cho đắp đá để xây Ly Sơn thang, Hán Vũ đế mở rộng thành hành cung. Tất cả chỉ đề phục vụ mục đích tận dụng khả năng trị liệu từ dòng suối khoáng nóng tự nhiên.
Năm Trinh Quán 18 (644), Đường Thái Tông Lý Thế Dân cho xây cung điện dưới chân Ly Sơn và đặt tên Thang tuyền cung. Ông còn cho khắc bia Ôn tuyền minh nói tới tác dụng của tắm suối nóng. Vì thế sau này, cung được đổi tên thành Ôn tuyền cung. Ôn tuyền minh cũng là một trong những ghi chép sớm nhất về công dụng của tắm suối khoáng nóng tự nhiên tại đây.
Di tích Liên hoa trì trong Bảo tàng Di tích bể tắm hoàng gia
Đường Thái Tông bị chứng phong thấp do nhiều năm chinh chiến. Trong Ôn tuyền minh ông viết “Vì lao tâm nên mệt mỏi, bệnh phong lâu ngày đeo bám, mỗi lần tắm ở nguồn suối này thì bệnh liền hết nhanh chóng”. Ông ví nguồn nước như “kim tương ngọc dịch” có thể an thần, kéo dài tuổi thọ.
Đường Minh Hoàng Lý Long Cơ là người biến khu vực trở thành khu nghỉ dưỡng trọng yếu thời Đường, và cũng là người đổi tên Ôn tuyền cung thành Hoa Thanh cung. Thời Đường Minh Hoàng, nơi này không chỉ là hồ tắm mà mở rộng thành tẩm cung thứ hai. Trong 41 năm, Đường Minh Hoàng tới Hoa Thanh 36 lần, mỗi lần đều kéo dài từ tháng 10 âm lịch tới mùa xuân.
Trong các câu chuyện về mối tình Đường Minh Hoàng - Dương Quý Phi, người ta đều khó mà tách khỏi bối cảnh Hoa Thanh Trì (hồ Hoa Thanh). Dương Quý Phi thì đặc biệt thích tắm ở đây. Có không ít truyền thuyết cho rằng nhờ tắm ở đây mà Dương Ngọc Hoàn luôn giữ được làn da trắng trẻo, trơn mịn như sữa.
Tượng Dương Quý Phi bước ra từ bể tắm, dựng trước cửa Bảo tàng Di tích bể tắm hoàng gia
Một lý giải của việc vua chúa thích Hoa Thanh đến vậy, là hầu hết vua thời đó đều uống đan được để mong trường sinh bất lão. Đan dược khiến cơ thể người uống nóng rát ngứa ngáy. Họ coi việc ngâm mình trong suối khoáng nóng có thể trung hòa dược lực.
Ngoài các hồ tắm, tại đây còn có điện Phi sương làm nơi nghỉ của Minh Hoàng và Dương Quý Phi; khu lê viên (vườn hoa lê) cho các nhạc công ở, luyện tập và cũng có bể tắm riêng cho nghệ nhân. Đây cũng là nơi ra đời khúc Nghê thường nổi tiếng gắn với giấc mơ lên cung trăng của Đường Minh Hoàng.
Mỗi chuyến hạ giá tắm suối của Đường Minh Hoàng - Dương Quý Phi là một nghi thức long trọng với cả yến tiệc và ca vũ. Đường Minh Hoàng còn xây Trường thang ốc, là một dãy nhà tắm dài hàng chục gian lát đá có hoa văn, đặt những chiếc thuyền gỗ quý trong bể và đắp núi giả để vừa tắm suối vừa tận hưởng cảm giác đi thuyền trong hồ.
Di chỉ bể Hải đường, nơi Dương Quý Phi tắm khi xưa
Có điều việc tắm suối nóng thời Trung Quốc cổ đại là một đặc quyền của người hoàng gia. Người ngoài chỉ có đoàn nghệ nhân Lê viên, hoặc quan lại cao cấp mới được bước vào thôi. Mà mấy bể tắm cho họ, cũng dẫn nước từ Liên hoa trì - nơi tắm của nhà vua, để thể hiện ơn mưa móc của vua chúa.
Nghê thường nhất khúc thiên phong thượng
Năm 1982, khu vực Hoa Thanh được tiến hành khai quật khảo cổ học diện rộng. Tại đây, người ta đã tìm thấy dấu vết năm bể tắm thời Đường Minh Hoàng. Sử nhà Đường có ghi lại, mỗi bể tắm đều có tên riêng, phân chia theo từng cấp bậc sử dụng. Bể Hoa sen (Liên hoa trì) dành riêng cho nhà vua, lối xuống bể có chạm khắc hình hai bông sen bằng ngọc trắng. Bể Hải đường (Hải đường trì) - còn được gọi là bể Quý phi, dành cho Dương Ngọc Hoàn, có chạm hình hoa hải đường.
Ngoài ra còn có bể Thái tử, bể Thượng thị (dành cho các quan lại). Bể Tinh thần, không có mái che, được xây dựng từ đời Đường Thái Tông, vừa tắm vừa có thể ngắm cả bầu trời sao.
Không gian Hoa Thanh cung hiện nay
Không gian Hoa Thanh cung hiện nay
Hiện Hoa Thanh Trì là một khu du lịch trọng điểm bao gồm Bảo tàng Di tích bể tắm hoàng gia thời Đường (mở cửa từ năm 1990) trưng bày năm bể tắm đã khai quật và khuôn viên rộng lớn dưới chân Ly Sơn.
Người ta cho xây dựng các vòi nước hình hoa sen để du khách có thể thử nghiệm rửa tay rửa mặt từ dòng suối khoáng Ly Sơn. Một dòng suối nhỏ dẫn nước nóng chảy bao quanh khu trưng bày. Nếu muốn ngâm chân nước nóng để trải nghiệm cảm giác của thời Đường, mỗi du khách cần trả khoảng 20 nhân dân tệ.
Quần thể Hoa Thanh có bốn mắt suối, nhiều khoáng chất, nhiệt độ duy trì mức 43 độ C qua mấy ngàn năm. Nên tắm khoáng dẫn nước ở Hoa Thanh Trì, cảm giác cũng không khác vua chúa nhà Đường là mấy. Chỗ nào Dương Quý Phi từng tắm, nơi nào Dương Quý Phí từng tận hưởng, người bình thường giờ đều có thể trải nghiệm, với khoáng chất và nhiệt độ không đổi.
Cũng chẳng đâu xa, thời mới khai quật các bể tắm cổ, số khách du lịch đến để thử dòng suối khoáng hoàng gia tăng đột biến. Các nhà dân thi nhau đào giếng khoan tìm nguồn nước, kinh doanh dịch vụ tắm nhỏ lẻ.
Năm 1992, một trong bốn mắt suối ở đây đã cạn nước, chính quyền phải cho bơm nước bên ngoài để đảm bảo cảnh quan. Phải mãi tới năm 2009, sau nhiều nỗ lực cải tạo, hạn chế khai thác, mắt suối này mới bắt đầu phun nước trở lại, nhưng lưu lượng chỉ còn bằng 1/10 so với hơn nửa thế kỷ trước.
Ngâm chân suối khoáng tại Hoa Thanh cung
Ngay cạnh khu di tích Hoa Thanh Trì, người ta đã xây hai nhà tắm kiểu cung điện thời Đường với hơn 20 bể tắm, có thể phục vụ hơn 100 người cùng lúc. Ngoài ra còn có một resort cấp cao với 16 hồ tắm riêng. Hiện khu du lịch này đón hơn 6 triệu lượt khách mỗi năm, doanh thu hơn 10 tỉ nhân dân tệ và là điểm kiếm tiền chủ lực của ngành du lịch Tây An.
Thậm chí để làm phong phú trải nghiệm, một tour vào Hoa Thanh Trì ngoài ngâm chân hoặc tắm suối nóng, còn có cả thưởng thức show thực cảnh Trường hận ca, dựa trên ý từ bài thơ của Bạch Cư Dị, nói về mối tình Đường Minh Hoàng và Dương Quý Phi.
Đỗ Mục, một nhà thơ cuối đời Đường, khi tới Hoa Thanh cung, đã viết liền mấy bài Quá Hoa Thanh cung (Đi qua cung Hoa Thanh). Đó là cái cảm thán khi đặt chân đến nơi đã chứng kiến sự rực rỡ và lụi tàn của một triều đại thịnh vượng bậc nhất Trung Hoa.
Còn bây giờ, vừa thư giãn trong hồ khoáng nóng, vừa thưởng thức khúc nghê thường tái hiện, có khi cũng cảm giác như Đỗ Mục năm ấy, “một khúc nghê thường vang đỉnh núi” là vậy.
Một góc của Hoa Thanh Cung
Di chuyển: Hoa Thanh Trì nằm dưới chân núi Ly Sơn, cách trung tâm Tây An khoảng 25 km về phía đông. Có 2 cách di chuyển phổ biến: Đi Metro (Line 9) từ trung tâm Tây An xuống ga Hoa Thanh Trì, ra cửa B đi bộ khoảng 300m là tới; Từ ga tàu Tây An hoặc sân bay đều có nhiều xe dịch vụ sẵn sàng chờ. Nên gọi bằng Didi để tránh gặp xe đen, dễ kéo bạn vào các hàng mua sắm loãng lịch trình; Hoặc tham gia tour ghép trong ngày, thường là đi thăm Binh Mã Dũng - Hoa Thanh Trì - Thưởng thức show Trường hận ca.
Lưu trú: Khu vực bảo tồn Hoa Thanh Trì chỉ có dịch vụ ngâm chân suối nước nóng hoặc rửa tay, rửa mặt. Tuy nhiên, quanh đó đã có một vành đai nghỉ dưỡng suối khoáng, gồm nhiều khách sạn cao cấp, đều khai thác từ cùng mạch suối khoáng nóng Ly Sơn.
Nên thử: Một hành trình lý tưởng là sáng ngâm bể khoáng nóng ngắm Ly Sơn, đi cáp treo lên Ly Sơn ngắm toàn cảnh Tây An, qua phong hỏa đài nơi U Vương từng đốt lửa chiều lòng Bao Tự, chiều tham quan Hoa Thanh Trì nơi Đường Minh Hoàng và Dương Quý Phi từng tắm, tối xem show Trường Hận Ca. Đêm ngâm mình thư giãn trong suối khoáng mấy nghìn năm Hoa Thanh.

VI
EN



























