Gen Z chạm vào lịch sử bằng những mô hình đậm tinh thần đương đại

Hành trình của Trần Duy Hải với “Art Toys Tễu - Thuỷ đình đại chiến” và Paladi Studio với nhân vật cậu bé Gen Z MO hoá thân thành các danh nhân là hai lát cắt tiêu biểu cho xu hướng ấy với mong muốn văn hóa Việt tiếp tục sống trong đời sống đương đại bằng một hình hài mới.

Lan toả tình yêu múa rối nước

Múa rối nước là một trong những loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc của Việt Nam được sinh ra từ lối sống sinh hoạt của người dân vùng đồng bằng Bắc Bộ, gắn liền với hình ảnh ao làng, ruộng nước và những lễ hội truyền thống.

Trong những năm gần đây, múa rối nước được “tái sinh” theo cách nhìn mới của các tác giả trẻ với những sản phẩm sáng tạo đương đại. Từ niềm yêu thích đó, Trần Duy Hải (24 tuổi, Đà Nẵng) đã ấp ủ dự án “Art Toys Tễu - Thuỷ đình đại chiến” trong khoảng 1 năm trước khi chính thức bắt tay thực hiện.

Với chàng trai trẻ Duy Hải, tình yêu dành cho múa rối nước nói riêng và văn hóa Việt Nam nói chung chính là động lực lớn nhất để anh theo đuổi dự án này. Bởi quá trình thực hiện dự án này không hề dễ dàng, công đoạn nào cũng đòi hỏi sự tập trung cao độ, tỉ mỉ bên cạnh những tri thức tự mình tiếp thu, học hỏi.

Tổng thời gian hoàn thiện bộ art toys kéo dài khoảng 6-7 tháng, trong đó anh đã nhiều lần chỉnh sửa từ thiết kế, in ấn cho đến khâu hoàn thiện sản phẩm nhằm đảm bảo mỗi mô hình đều đạt được chất lượng và tinh thần mà anh mong muốn.

6 nhân vật với 8 mô hình khác nhau đều được xây dựng dựa trên những hình tượng quen thuộc trong văn hóa dân gian nhưng đã được anh Hải làm mới bằng ngôn ngữ tạo hình cá nhân. Tinh thần của bộ art toys là nhân vật Tễu với 3 trang phục khác nhau được phát triển từ chú Tễu trong múa rối nước truyền thống theo phong cách riêng.

Lão Năm Bội là nhân vật cá sấu được kết hợp giữa câu chuyện dân gian về cá sấu thích nghe hát bội và hình ảnh ông Năm chèo ở vùng Tây Nam Bộ. Hai nhân vật ông tre mang tên Anh Ba Trúc lấy cảm hứng từ hình tượng người đàn ông đốn củi lực điền trong dân gian.

Thủy Địa Lão là sự chuyển thể ý tưởng từ hình ảnh Thổ Địa quen thuộc. Nhân vật Ma Da màu tím hồng cùng gương mặt ghê tợn được anh Hải thiết kế lại theo hướng vừa rùng rợn vừa mang tính biểu trưng. Nhân vật nữ duy nhất trong bộ sưu tập là Thị Mầu được lấy nguyên tác từ hình ảnh các thôn nữ xưa.

“Trong số các nhân vật, tôi dành tình cảm nhiều hơn cả cho Tễu cùng với Lão Năm Bội mặc dù nhân vật nào cũng khiến bản thân tôi tốn nhiều tâm sức. Do có nhiều chi tiết phức tạp, quá trình hoàn thiện hai nhân vật này mất rất nhiều thời gian và phải chỉnh sửa đi chỉnh sửa lại nhiều lần”, Hải cho hay.

Lần mở bán đầu tiên diễn ra vào tháng 7/2025, lượng đơn đặt hàng khá tích cực nhưng anh Hải chủ động giới hạn số lượng bởi toàn bộ quy trình từ thiết kế đến hoàn thiện đều do chính anh thực hiện thủ công. Giá mỗi mô hình hiện dao động từ 400.000 - 600.000 đồng.

“Với tôi, bộ Art Toys Tễu - Thuỷ đình đại chiến không chỉ là một sản phẩm nghệ thuật hay một phần của đồ án tốt nghiệp, mà còn là đứa con tinh thần. Thông qua những nhân vật nhỏ bé này, tôi mong muốn góp phần lan tỏa những nét đẹp của nghệ thuật múa rối nước nói riêng và văn hóa truyền thống Việt Nam nói chung đến với các bạn trẻ trong nước và quốc tế”, anh Hải bày tỏ.

Lát cắt lịch sử được “trẻ hoá”

Nếu dự án Art Toys Tễu của anh Duy Hải khai thác chất liệu múa rối nước thì hai vợ chồng anh chị Nguyễn Thy Phượng (32 tuổi, Hà Nội) và Phạm Trung Dũng (27 tuổi, Hà Nội) lại tiếp cận lịch sử Việt Nam bằng cách đưa các danh nhân đến gần người trẻ thông qua nhân vật hóa thân trong dự án Paladi.

Chị Phượng và anh Dũng cùng lên ý tưởng, thiết kế và trực tiếp sản xuất, về sau dần mở rộng đội ngũ cho khâu chế tác. Sau hơn nửa năm ấp ủ, Paladi cho ra đời nhân vật MO.

Chị Phượng chia sẻ: “MO sinh ra và lớn lên trong thời đại số - nơi công nghệ và mạng xã hội mở ra dòng chảy thông tin, văn hóa đa chiều. Dù sống trong hòa bình, MO luôn ý thức rõ về lịch sử, về những giá trị đã được đánh đổi để tạo nên hiện tại, và về trách nhiệm của thế hệ mình hôm nay.

Theo ý tưởng ban đầu, tên MO sinh ra từ: MOmentum (sức mạnh), MOdern (hiện đại), MOdify (tiến bộ) và đặc biệt hơn, MO là viết tắt tên ở nhà của con trai chúng tôi. Tạo hình nhân vật cũng từ nét mặt của bạn nhỏ”.

MO trở thành “không gian chung” để Paladi kể những câu chuyện khác nhau của từng bộ sưu tập, mở đầu bằng MO Danh nhân vol.1 – Nam nhân lấy cảm hứng từ 9 danh nhân tiêu biểu của lịch sử Việt Nam trên nhiều lĩnh vực như Lý Thường Kiệt, Trần Quốc Tuấn, Yết Kiêu, Mạc Đĩnh Chi, Lương Thế Vinh, Tuệ Tĩnh, Nguyễn Trãi, Nguyễn Bỉnh Khiêm và Chu Văn An.

Thay vì tái hiện chân dung theo lối tả thực, Paladi lựa chọn cách chắt lọc tinh thần và câu chuyện cốt lõi của mỗi nhân vật để thể hiện qua hình hài của MO giúp lịch sử trở nên gần gũi và giàu cảm xúc hơn với người trẻ.

Trong số đó, tạo hình MO Tuệ Tĩnh để lại nhiều dấu ấn đặc biệt đối với chị Phượng với trang phục thiền sư, chắp tay trước ngực theo ấn Chuẩn Đề, gương mặt an tĩnh trong thiền định nhưng nước mắt vẫn rơi vì nỗi nhớ quê hương.

“Phía sau nhân vật là tấm thẻ khắc hình bia mộ với dòng chữ “Ai về nước Nam cho tôi về với”, tái hiện nỗi đau lưu lạc của vị đại danh y. Chúng tôi đặc biệt yêu thích nhân vật Tuệ Tĩnh bởi trong y học cổ truyền, bên cạnh danh nhân Hải Thượng Lãn Ông, danh nhân Tuệ Tĩnh cũng có những đóng góp vô cùng to lớn cho nền y học nước nhà”, tác giả trẻ miêu tả.

Các nhân vật trong bộ sưu tập sử dụng chất liệu resin, bề mặt được phủ lớp bảo vệ bên ngoài lớp sơn để tránh bị bám bẩn và đảm bảo độ bền khi trưng bày. Dự án được Paladi chia sẻ lần đầu vào ngày 25/12/2025, nhanh chóng nhận được sự đón nhận tích cực từ cộng đồng. Hiện giá mỗi mô hình là 380.000 đồng.

“Với chúng tôi, mỗi nhân vật không chỉ là một món art toy mà còn là một lát cắt lịch sử được kể lại bằng cảm xúc, để người trẻ hôm nay có thể nhìn thấy, chạm vào và từ đó chủ động bước gần hơn với cội nguồn văn hóa của chính mình”, chị Phượng bày tỏ.

Phương Thảo là Biên tập viên của Tạp chí Travellive. Cô đam mê xê dịch và thích ghi lại những khoảnh khắc bằng máy ảnh tại mỗi vùng đất đặt chân đến. Du lịch, nghệ thuật, lifestyle là chủ đề viết lách yêu thích của Phương Thảo.

Ninh Linh