Tình yêu Tây Bắc trên những tấm gỗ pơ mu cũ kỹ

Sau khi kết hôn và sinh con, cuộc sống của Trần Lan Anh (31 tuổi, sinh sống tại Sa Pa, tỉnh Lào Cai) có nhiều thay đổi. Tuy từng nhiều năm hoạt động trong ngành du lịch, chị vẫn buộc phải chuyển việc vào thời điểm dịch Covid-19 bùng phát căng thẳng.

Bài liên quan

Cho sắc chàm không phai, nghệ thuật nhuộm Chàm của người Bạch Trung Quốc

Trái tim nồng ấm của người phụ nữ Hà Nội gắn với nghệ thuật chần bông

Dấn thân thử sức với nhiều công việc khác nhau, Lan Anh vẫn chưa tìm thấy con đường mà chính mình muốn gắn bó lâu dài. Trong khi vẫn còn mông lung về quyết định của bản thân, cô bắt đầu cầm cọ, cầm dao khắc giống như công việc mà bố cô vẫn làm hàng ngày và vẫn duy trì từ trước đến nay. “Ban đầu, tôi chỉ vẽ theo sở thích cá nhân thôi. Nhưng, có lẽ là 'bén duyên', tôi đăng những tác phẩm mình vẽ lên mạng xã hội; có khách hàng hỏi và cứ thế mình làm”, Lan Anh kể lại “mối nhân duyên” của mình với công việc hoạ mộc trên gỗ hiện tại.

Nối lại ký ức ấu thơ

Có thể nói, quyết định nối nghiệp bố đến với Lan Anh một cách rất tự nhiên. Từ những ngày thơ ấu, cô vốn đã quen với hình ảnh bố mình cặm cụi bên những tấm gỗ cũ, đục, khoét, tạo hình, chạm khắc từng chi tiết nhỏ, cần mẫn thổi hồn núi rừng qua từng đường đục, nhát dao. Ngày qua ngày, tháng qua tháng, những gì bố làm đã dần khắc sâu vào trí nhớ của cô. Không trải qua trường lớp mỹ thuật nào nhưng đến khi cầm dụng cụ điêu khắc và vẽ tranh, Lan Anh thấy mình chẳng hề gặp khó khăn chút nào.

Cô tiết lộ: “Từ lúc tôi học mầm non, bố tôi hay mày mò lên rừng tìm phong lan và nhặt được những rễ cây trôi suối. Ấy thế mà, từ những mảnh gỗ xù xì đó, ông khéo léo biến chúng thành những bức tượng đầy sống động. Thật ra, trong suốt hành trình lớn lên, vì còn phải lo học, lo thi nên nhiều khi, tôi thấy công việc của bố là một điều đương nhiên chứ cũng không quan sát quá nhiều. Phải đến gần đây, tôi mới bắt đầu nhận ra rằng hoá ra bản thân mình cũng rất thích những thứ mà bố đã và đang làm”.

Bố cô không bao giờ tự nhận bản thân mình là một nghệ nhân mà ông chỉ luôn khiêm tốn nhận mình chỉ là một người nông dân. Với ông, những công việc này phần nhiều để mưu sinh và nuôi các con ăn học.

Theo lời Lan Anh, những khi lên rừng hái phong lan hay đi tìm những cây để trồng, bố cô đã gặp gỡ và nói chuyện rất nhiều với người dân tộc thiểu số. Vì vậy, ông không chỉ hiểu rất rõ văn hóa hay cuộc sống thường nhật của họ mà còn có thể biết tới 70% tiếng H’Mông.

“Tác phẩm mà tôi ấn tượng nhất trong những tác phẩm của bố là một bức tường với rất nhiều những nụ cười, có cả nụ cười của người đồng bào vùng cao và có cả những người nổi tiếng trên thế giới. Trong ký ức của tôi, công đoạn cuối cùng khi ông điêu khắc rất tỉ mỉ, cẩn thận. Mặc dù đó chỉ là những đường khắc thôi nhưng hình ảnh của người bà con vùng cao vẫn hiện lên rõ nét”, cô bày tỏ.

Những tác phẩm điêu khắc của bố cô được thể hiện trên những tấm gỗ vốn được dùng để lợp mái nhà hay đóng chuồng trâu đã cũ. Nối tiếp bố, Lan Anh cũng sử dụng những chất liệu ấy để làm ra những tác phẩm của riêng mình. Ván lợp mái nhà của người H’Mông, Dao được sử dụng từ loại gỗ pơ mu quý hiếm, bởi trong thân gỗ có chứa loại dầu chịu được nước và chống mối mọt.

Tình yêu quê hương sâu thẳm

Để tạo nên một bức tranh gỗ từ ván lợp, Lan Anh bắt đầu bằng việc vệ sinh, làm sạch từng tấm gỗ nhận về. Những tấm bị cong, nứt hay hư hỏng sẽ được xử lý lại để đảm bảo độ chắc chắn. Cô phác thảo ý tưởng bức tranh ngay trên bề mặt ván và sau đó tiến hành điêu khắc tạo hình cơ bản. Bước tiếp theo, cô gắn vải thổ cẩm lên, vẽ nét mặt cho nhân vật, bổ sung các hoa văn, họa tiết, rồi cuối cùng phủ lớp bảo vệ để hoàn thiện bức tranh.

Đối với Lan Anh, điêu khắc là công đoạn khó nhất để hoàn thành một tác phẩm hoạ mộc vì vừa phải sử dụng sức khỏe nhiều vừa phải tận dụng trí tưởng tượng.

“Những miếng gỗ ấy đã trải qua hàng trăm năm trên mái nhà, trải qua nắng mưa, có khi cả sương giá khắc nghiệt trên vùng cao nữa. Tôi không muốn bỏ đi tất cả những đường vân độc bản trên miếng gỗ nên luôn cố gắng điêu khắc làm sao để vẫn giữ lại được cái hồn của Tây Bắc”, cô bày tỏ.

Tinh thần ấy còn được Lan Anh thể hiện ở mỗi nhân vật, mỗi câu chuyện trên ván lợp cũ kĩ. Thay vì tập trung vào lễ hội hay các nghi lễ truyền thống, cô chọn phản ánh đời sống sinh hoạt thường nhật và chân dung người dân. Đó chính là cách cô bộc lộ tình yêu quê hương giống như bố mình đã làm.

Đặc biệt, những khoảnh khắc mẹ và con luôn xuất hiện xuyên suốt trong các tác phẩm của cô, khung cảnh xung quanh khi ở nương rẫy, khi lại tới chợ phiên. Hình ảnh này rất đỗi quen thuộc và gần gũi trong cuộc sống của người dân tộc thiểu số. Và hơn hết, hình ảnh này cũng chạm vào trái tim của một người đã làm mẹ như Lan Anh.

Cô chia sẻ thêm: “Dù không phải là người dân tộc thiểu số, nhưng đối với tôi, văn hóa của họ chính là văn hóa của quê hương mình. Bởi vậy, qua những tác phẩm ván lợp, tôi đang kể chính những câu chuyện về quê hương của mình”.

Hành trình trở lại với nghệ thuật của Lan Anh cũng là quãng đường cô song hành cùng bố trong việc đưa chất liệu thổ cẩm vào tranh ván lợp. Với cô, bố không chỉ là người thầy mà còn là bạn đồng hành lặng lẽ luôn dẫn dắt con gái bằng sự gần gũi, tự nhiên, không áp đặt, thông qua chính những trải nghiệm và vốn sống của mình.

“Đôi bàn tay tôi, đến giờ, vẫn đầy những vết trầy xước và hầu như bộ quần áo nào cũng vương màu sơn. Nhưng mỗi bức tranh ván lợp đều phải tuân theo nguyên tắc tôi đặt ra: được tạo nên từ những mảnh lợp mái nhà của người dân, từ vải thổ cẩm dệt thủ công và từ chính đôi tay tôi để thổi hồn vào tác phẩm. Tôi hy vọng rằng, ngay cả những ai chưa từng đặt chân đến Tây Bắc cũng có thể cảm nhận được sắc màu rực rỡ và sức sống nơi vùng đất ấy”, Lan Anh chia sẻ.

Bài: Ninh Linh - Ảnh: Nhân vật cung cấp