VI
EN
Mỗi năm, khi rằm tháng Giêng đến gần, Chợ Lớn lại bước vào một nhịp điệu khác. Lễ Nghinh Ông tại Hội quán Nghĩa An không chỉ là nghi thức rước Quan Thánh Đế Quân, mà còn là khoảnh khắc cộng đồng cùng dừng lại vì một niềm tin chung. Giữa dòng người ấy, góc nhìn của Hạnh Hạnh - người lần đầu tham dự mở ra nhiều lớp nghĩa về bản sắc đô thị.
Tiếng trống đầu tiên dội ra từ sân Hội quán Nghĩa An đúng 8 giờ sáng, cắt ngang nhịp xe cộ trên đường Nguyễn Trãi. Cánh cửa gỗ mở ra, khói hương tràn ra khoảng sân trước cổng. Đoàn lân sư rồng vào vị trí, và tượng Quan Thánh Đế Quân được thỉnh ra trong tiếng chiêng trống dồn dập.
Chỉ trong vài phút, trục đường trước hội quán biến thành một dòng người đỏ rực. Người dân đứng kín hai bên, tay cầm nhang, điện thoại giơ cao ghi lại khoảnh khắc thỉnh Ông xuất du. Lễ Nghinh Ông chính thức bắt đầu.
Người dân tập trung trước cửa Hội quán tham gia lễ hội Nghinh ông Quan Thánh Đế Quân tuần du
Hạnh Hạnh có mặt từ 7 giờ. Biết trước một số tuyến đường sẽ cấm xe từ sớm, cô chủ động đi trước một tiếng để tìm vị trí phù hợp. “Trên đường tới không hề tắc, nhưng trước Hội quán đã rất đông rồi”, Hạnh kể. Người đứng kín hai bên cổng, phần lớn là người Hoa trong trang phục truyền thống, tay cầm nhang, chờ thời khắc thỉnh Ông xuất du.
Trái với lo ngại về cảnh đông đúc, khu vực trước hội quán vẫn giữ được trật tự. Người xem đứng thành hàng dọc hai bên đường, nhường lối cho đoàn rước di chuyển. “Mọi người rất văn minh. Ai cũng nhường nhau một khoảng vừa đủ để nghi lễ diễn ra trọn vẹn”, Hạnh nói.
Nghi lễ của niềm tin và ký ức cộng đồng
Lễ Nghinh Ông tại Hội quán Nghĩa An thực chất là nghi thức rước Quan Thánh Đế Quân còn gọi là Quan Công - vị thần được cộng đồng người Hoa tôn kính như biểu tượng của trung nghĩa, chính trực và bảo hộ thương gia. Hội quán do cộng đồng người Triều Châu xây dựng từ đầu thế kỷ XIX, là một trong những thiết chế tín ngưỡng quan trọng nhất của người Hoa ở Chợ Lớn.
Trong tâm thức cộng đồng, Quan Thánh không chỉ là nhân vật lịch sử thời Tam Quốc được thần thánh hóa, mà còn đại diện cho đạo nghĩa, chữ tín và sự bảo hộ trong làm ăn. Bởi vậy, nghi lễ “Nghinh Ông” tức rước Ông đi tuần du mang ý nghĩa cầu phúc cho cả khu vực, như một cách xin thần linh chứng giám và gia hộ cho năm mới.
Tượng Quan Thánh Đế Quân giữa dòng người theo rước
Nghi lễ này nằm trong chuỗi hoạt động Tết Nguyên Tiêu - rằm tháng Giêng, dịp quan trọng bậc nhất trong năm của người Hoa. Nếu Tết Nguyên đán đánh dấu khởi đầu, thì Nguyên Tiêu là thời điểm hoàn tất vòng lễ đầu năm, gửi gắm ước nguyện bình an, mưa thuận gió hòa và công việc hanh thông.
Trình tự nghi lễ diễn ra trang trọng: khai trống, dâng hương, thỉnh tượng Quan Thánh Đế Quân ra kiệu. Khi cánh cửa chính của hội quán mở ra, đám đông gần như lặng đi. Tượng Ông trong sắc đỏ và vàng được nâng lên, đi giữa tiếng trống, tiếng chiêng, tiếng lân sư và mùi nhang khói quyện trong không khí.
Đoàn rước bắt đầu di chuyển qua các tuyến đường trung tâm Chợ Lớn. Hạnh đi theo trục Nguyễn Trãi - Trần Xuân Hòa rồi tới Trần Hưng Đạo - Phùng Hưng. Hai bên đường, nhiều gia đình đặt bàn hương án nhỏ trước cửa nhà để “đón Ông”. Khi kiệu đi qua, họ chắp tay khấn vái, gửi gắm những ước nguyện đầu năm.
“Đi giữa dòng người ấy, mình không còn cảm giác đang xem một lễ hội nữa, mà như đang bước vào một phần ký ức tập thể của họ”, Hạnh nói.
Đoàn rước kéo dài về đến cổng Hội quán Nghĩa An
Một Chợ Lớn khác dưới góc nhìn người ngoài cuộc
Điều khiến Hạnh ấn tượng không chỉ là quy mô đoàn rước, mà là sự gắn kết cộng đồng. Người tham gia chủ yếu là người Hoa, nhưng lễ hội không hề khép kín mà bất cứ ai cũng có thể đứng xem, đi theo, hay đơn giản là lặng lẽ quan sát.
Sau khi theo đoàn qua các tuyến chính, cô quay lại khu vực đối diện Hội quán để tìm một góc nhìn từ trên cao. Từ đó, cả dòng người hiện ra như một dải lụa đỏ uốn quanh các con phố cũ kỹ của Chợ Lớn. Mái nhà san sát, biển hiệu chữ Hoa, những con hẻm nhỏ tạo nên một phông nền rất khác so với hình dung quen thuộc về Sài Gòn hiện đại.
“Là người Bắc vào Nam, mình từng nghe nhiều về Chợ Lớn, nhưng chỉ khi đứng giữa lễ Nghinh Ông mới thấy rõ nơi này có một nhịp sống văn hóa riêng”, cô chia sẻ.
Không gặp bất kỳ sự cố nào trong suốt buổi sáng, Hạnh cho rằng việc đến sớm là một lưu ý quan trọng nếu muốn trải nghiệm trọn vẹn. Một số tuyến đường sẽ hạn chế phương tiện từ trước giờ khai lễ, vì vậy nếu có ý định tham gia vào năm sau, người xem nên chủ động di chuyển bằng xe máy hoặc gửi xe sớm quanh khu vực lân cận. Trang phục lịch sự, giữ trật tự và tôn trọng không gian tín ngưỡng cũng là điều cần thiết, bởi đây trước hết vẫn là nghi thức tâm linh của cộng đồng địa phương.
Khi tín ngưỡng hòa vào đời sống đô thị
Lễ Nghinh Ông không phải một sự kiện trình diễn cho du khách mà là nghi thức tín ngưỡng sống động của một cộng đồng đã gắn bó với Chợ Lớn hàng trăm năm. Chính vì vậy, trải nghiệm này mang lại cảm giác chân thật hơn nhiều so với những lễ hội được dàn dựng thuần túy cho mục đích tham quan.
Với Hạnh, chuyến đi này mang cho cô cơ hội để nhìn thấy một Sài Gòn khác, nơi các cộng đồng di dân vẫn gìn giữ bản sắc của mình giữa quá trình đô thị hóa mạnh mẽ. Trong làn khói hương mờ ảo trước cổng Hội quán Nghĩa An, truyền thống vẫn mà tiếp tục được thực hành, được chia sẻ và được chứng kiến bởi cả những người ngoài cuộc.
Kiệu Quan Thánh Đế Quân tuần du về đến Hội quán, kết thúc nghi lễ
Khi đoàn rước quay về hội quán, tiếng trống dần lắng xuống. Đám đông tản ra, giao thông được mở lại, Chợ Lớn trở về nhịp thường nhật. Các cửa tiệm mở cửa buôn bán, xe cộ lại nối dài trên đường Nguyễn Trãi. Nhưng dư âm của buổi sáng vẫn còn đó, như một lớp ký ức mỏng phủ lên những con phố cũ.
