VI
EN
Nằm ngay rìa sân bay quốc tế Đào Viên - nơi những chuyến bay hiện đại liên tục cất, hạ cánh, Taoyuan Aerotropolis Museum - Bảo tàng Hàng không Đào Viên xuất hiện như một khoảng lặng đặc biệt giữa một trong những trung tâm hàng không lớn nhất Đài Loan.
Đây là công trình được chuyển hóa trực tiếp từ một căn cứ không quân cũ từng giữ vai trò quan trọng trong hệ thống phòng thủ và trinh sát thời Chiến tranh Lạnh, nơi suốt nhiều thập kỷ được xem là “vùng cấm” của lịch sử quân sự Đài Loan.
Khi các hoạt động quân sự dần rút đi, toàn bộ không gian rộng lớn với nhà chứa máy bay, khu bảo dưỡng và đường băng bê tông bị bỏ trống trong nhiều năm. Thay vì phá bỏ và xây mới, chính quyền thành phố Đào Viên đã tiến hành một dự án quy mô lớn: chuyển đổi di sản sân bay cũ thành không gian văn hóa - lịch sử, thuộc tổng thể quy hoạch “Aerotropolis” - mô hình đô thị sân bay hiện đại bậc nhất Đài Loan.
Bảo tàng Hàng không Aerotropolis Đào Viên nhìn từ bên ngoài như một căn cứ bị thời gian lãng quên, cỏ mọc phủ đầy lên mái hầm
Căn cứ quân sự cũ trở thành không gian kể chuyện
Những không gian từng phục vụ mục đích quân sự nay trở thành “khung xương” cho một bảo tàng mở, nơi lịch sử không trưng bày trong hộp kính, mà hiện diện ngay trong kiến trúc gốc.
Theo các tài liệu từ chính quyền Đào Viên, nhiều khu vực trong căn cứ đã được xếp hạng di sản và phục hồi theo tiêu chuẩn bảo tồn, trước khi mở cửa từng phần cho công chúng từ năm 2025.
Đầu năm 2026, bảo tàng mới mở cửa một khu trưng bày tư liệu và một khu trưng bày hiện vật
Bảo tàng ngày nay gần như giữ nguyên toàn bộ cấu trúc gốc của căn cứ không quân cũ. Những nhà chứa máy bay bằng khung thép, khu sân đỗ bảo dưỡng, nền bê tông rộng lớn, khu cảnh báo “05” cùng hệ thống các công trình chức năng phục vụ căn cứ không quân vẫn được bảo tồn gần như trọn vẹn.
Những dấu vết căn cứ còn sót lại
Ở khu vực ngoài trời, chiếc máy bay tiêm kích F-104 Starfighter - một loại máy bay từng được sử dụng bởi không quân Đài Loan trong giai đoạn Chiến tranh Lạnh, được đặt giữa khoảng sân rộng của căn cứ cũ như một điểm neo thị giác cho toàn bộ khu vực.
Thân máy bay sắc cạnh, mang dáng dấp của một thời kỳ hàng không quân sự căng thẳng, đứng yên trong bối cảnh không còn bất kỳ hoạt động bay nào.
Máy bay tiêm kích F-104 Starfighter thường được gọi là “phi đạn có người lái” vì thân dài và mũi cực nhọn, từng được không quân Đài Loan sử dụng nhiều trong thời Chiến tranh Lạnh
Xung quanh nó là những mảng bê tông cũ của sân đỗ máy bay, nơi từng diễn ra hoạt động chuẩn bị cho nhiệm vụ bay quân sự. Bề mặt sàn vẫn giữ nguyên dấu vết thời gian, với những đường nứt, vệt loang và sự xói mòn tự nhiên của môi trường. Chiếc máy bay vì thế không đứng “trong” bảo tàng, mà đứng “giữa” một không gian từng thực sự vận hành như một căn cứ không quân.
Ký ức nằm trong nhà chứa máy bay
Nếu bên ngoài là khoảng trống của bầu trời, thì bên trong nhà chứa máy bay là phần lắng lại của ký ức. Những nhà chứa khổng lồ được giữ nguyên cấu trúc ban đầu, với trần cao, khung thép lộ thiên và ánh sáng tự nhiên xuyên qua các khe kiến trúc cũ tạo nên một bầu không khí vừa công nghiệp vừa mang tính lưu trữ.
Không gian bên trong được giữ nguyên cấu trúc ban đầu, kim loại và ánh sáng lạnh mang đến cảm giác công nghiệp
Các khu trưng bày bên trong tập trung vào lịch sử không quân Đài Loan, giữ lại những mảnh ký ức rời rạc nhưng có sức nặng: tài liệu quân sự, hình ảnh tư liệu, hồ sơ huấn luyện và các dấu tích liên quan đến lịch sử không quân Đài Loan. Trong đó có những nhân vật từng đóng vai trò quan trọng trong quá trình hình thành lực lượng không quân hiện đại.
Cách trưng bày không đi theo hướng trình diễn công nghệ hay tạo hiệu ứng thị giác mạnh, mà thiên về lưu giữ và sắp đặt tư liệu trong một không gian tiết chế tối đa sự dàn dựng.
Điểm đáng chú ý là chính kiến trúc nhà chứa máy bay đóng vai trò quan trọng không kém hiện vật. Sự thô ráp của kim loại, chiều cao của không gian và độ vang của âm thanh tạo nên một trải nghiệm mang tính cảm giác rõ rệt, nơi lịch sử không chỉ được nhìn thấy mà còn được cảm nhận.
Biệt đội Mèo Đen - dấu vết của những chuyến bay bí mật
Trong toàn bộ cấu trúc ký ức của Bảo tàng Hàng không Đào Viên, Black Cat Squadron - Biệt đội Mèo Đen là lớp ý nghĩa sâu nhất. Đây là đơn vị vận hành máy bay do thám U-2 của Đài Loan trong giai đoạn 1961-1974, thực hiện các nhiệm vụ trinh sát tầm cao trong bối cảnh Chiến tranh Lạnh.
Black Cat Squadron là đơn vị lái máy bay do thám thực hiện các nhiệm vụ trinh sát ở độ cao hơn 20.000m trên bầu trời Đài Loan trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh
Các phi công của đơn vị này được tuyển chọn đặc biệt, trải qua huấn luyện tại Mỹ và vận hành dòng máy bay U-2 có khả năng bay ở độ cao hơn 20.000 m, vượt xa tầm hoạt động của phần lớn hệ thống phòng không thời bấy giờ.
Những chuyến bay của họ cất cánh từ chính khu vực Đào Viên, biến nơi này thành một phần của mạng lưới tình báo trên không mang tính chiến lược toàn cầu. Hoạt động của Black Cat Squadron được giữ ở mức độ tuyệt mật trong nhiều thập kỷ, và chỉ được công khai rộng rãi sau khi đơn vị giải thể.
Black Cat Squadron vì thế không chỉ là một đơn vị không quân, mà là biểu tượng của một thời kỳ mà bầu trời trở thành không gian của thông tin, chiến lược và bí mật.
Các thông tin về Black Cat Squardon chỉ được công khai sau khi toàn bộ các đơn vị giải thể
Trong bảo tàng, hình ảnh “mèo đen” xuất hiện như một dấu vết còn lại của lịch sử đó, một biểu tượng ký ức gợi lại giai đoạn mà con người bay ở độ cao vượt ngoài giới hạn thông thường và mỗi chuyến bay đều mang theo một mức độ rủi ro gần như tuyệt đối.
Bảo tàng Hàng không Đào Viên vì thế không chỉ là nơi lưu giữ máy bay hay tư liệu hàng không mà còn là một cấu trúc ký ức được giữ lại trong chính hình hài của căn cứ cũ và vẫn tiếp tục tồn tại trong vật chất của nó: trong thép, trong bê tông, trong khoảng trống của nhà chứa máy bay và trong câu chuyện về Biệt đội Mèo Đen - những người từng bay qua bầu trời trong im lặng tuyệt đối.
Những bức tượng đại diện cho Black Cat Squardon xếp thành hàng bên ngoài bảo tàng
Ở đó, bầu trời Đào Viên không chỉ là bối cảnh mà còn là một phần của câu chuyện vẫn đang tiếp diễn, dù những chuyến bay đã không còn cất cánh từ nơi này nữa.
