VI
EN
"Mỗi năm hoa đào nở
Lại thấy ông đồ già
Bày mực Tàu, giấy đỏ
Bên phố đông người qua"
Cứ mỗi độ hoa đào rộ sắc phố, người dân và du khách thập phương lại tìm về không gian trầm mặc hay những mái đình cổ kính để thành kính "xin chữ". Tục xin chữ đầu năm không chỉ đơn thuần là một nghi thức phong thủy, mà đã trở thành hành trình tìm về cội nguồn tri thức, nơi những nét mực tàu giấy đỏ viết nên khát vọng của một dân tộc hiếu học.
Từ bao đời nay, trong tâm thức của người Việt, con chữ không chỉ là phương tiện ghi chép mà còn là hiện thân của nhân cách, trí tuệ và đạo lý làm người. "Nhất chữ, nhì tranh, tam sành, tứ kiểng", người Việt ngàn đời vẫn giữ nguyên giá trị cốt lõi tục xin chữ đầu xuân, trở thành sợi dây kết nối giữa tinh hoa truyền thống và khát vọng vươn tầm của thế hệ trẻ.
"Nét chữ nết người"
Xin chữ đầu năm là một nét đẹp văn hóa gắn liền với truyền thống "Tôn sư trọng đạo". Ngày xưa, người ta thường tìm đến những bậc nho sĩ, thầy đồ học rộng tài cao, đức độ vẹn toàn để xin con chữ về treo nơi trang trọng nhất trong nhà. Người xin chữ không chỉ mong muốn có một tác phẩm nghệ thuật để trang trí, mà quan trọng hơn là muốn xin cái "phúc", cái "đức" và trí tuệ của người cho chữ.
TS Nguyễn Ánh Hồng, nhà nghiên cứu văn hóa, chia sẻ rằng hành động này mang tính linh thiêng, bởi mỗi con chữ là một lời răn dạy, một "kim chỉ nam" cho hành trình cả năm. Đối với các bạn học sinh, sinh viên, những chữ như "Minh", "Trí", "Đăng Khoa" luôn là sự lựa chọn hàng đầu với mong cầu thi cử đỗ đạt. Trong khi đó, bậc trung niên lại hướng về chữ "Tâm", "Đức", "Nhẫn" để cầu sự an nhiên, tỉnh táo trước sóng gió cuộc đời. Riêng giới doanh nhân lại đặc biệt trân quý chữ "Tín", "Lộc", "Phát" – những giá trị cốt yếu trong kinh doanh hiện đại.
Chữ được cho thường được viết trên nền giấy đỏ bởi màu đỏ theo quan niệm dân gian là biểu tượng của sự may mắn, vậy nên trong ngày Tết mọi thứ như: hoa đào, câu đối, phong bao mừng tuổi... đều có màu đỏ. Qua từng nét chữ, những ước vọng tốt đẹp cho một năm mới hạnh phúc, bình an được lồng trong những nét bút uyển chuyển. Mỗi chữ thầy đồ viết không chỉ là những tác phẩm nghệ thuật thư pháp mà còn bộc lộ tấm lòng, tính cách, tâm hồn và cả sự sáng tạo của mỗi cá nhân.
Giữa không gian trầm mặc của khu di tích lịch sử, hành trình "xin chữ" đầu năm không chỉ là một nghi thức cầu may mà còn là cuộc hành hương tìm về cội nguồn tri thức
Bởi thế, trong các thú chơi nghệ thuật thì chơi chữ là khó nhất và cũng là thanh cao nhất. Người cho chữ là người có tâm, có đạo, có đức và có cốt cách cao thượng. Cái đẹp của chữ nghĩa không chỉ là cái đẹp của đường nét, bố cục mà còn là cái đẹp của sự kết hợp hài hoà giữa thư - nhạc - họa, tâm - trí - khí.
Trong thư pháp có 5 lối viết (thư thể) bao gồm triện, lệ, khải, hành, thảo. Triện thư là kiểu chữ thư pháp cổ, lệ thư là kiểu chữ giản lược hơn triện thư. Hai kiểu này được sử dụng nhiều trong khi viết hoành thư, câu đối.
Tục xin chữ trở thành sợi dây kết nối thế hệ, truyền tải khát vọng cho một năm mới bình an
Khải thư mang tính quy phạm hơn, dễ viết hơn nhưng vẫn phải đảm bảo nét chữ chỉnh tề. Đây là dòng thư pháp được mọi người quen nhất, sử dụng nhiều nhất. Thảo thư có bút pháp phóng khoáng hơn cả, nét chữ bay bổng, mềm mại nhưng lại là lối khó viết nhất. Hành thư là lối chữ bắt nguồn từ thảo thư nhưng giản lược hơn, dễ hiểu hơn.
Trong viết chữ thư pháp, người viết phải sử dụng nhiều kỹ thuật điêu luyện, sử dụng cổ tay uyển chuyển tạo nên những nét chữ mềm mại hay mạnh mẽ tùy theo nội dung, ý nghĩa của chữ, câu đối nhưng vẫn đảm bảo bố cục hài hòa, bắt mắt đường nét thanh thoát, đậm nhạt như một bức tranh. Do đó, để trở thành người cho chữ thư pháp đòi hỏi người học phải nắm vững phương pháp cấu tạo của chữ, hiểu được một số quy luật ngữ âm học của chữ đồng thời phải có sự khổ luyện và liên tục.
Xin chữ đầu năm từ xa xưa đến nay thể hiện truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo, đồng thời cũng là một nét văn hóa truyền thống tốt đẹp của các thế hệ người dân Việt mỗi dịp Tết đến xuân về. Những câu đối, câu chúc bằng mực tàu trên giấy đỏ, giấy vàng là những món quà tinh thần để đón chào năm mới, biểu thị cho những ước vọng đầu xuân. Thư pháp chữ Quốc ngữ không làm mất đi nét cổ kính mà trái lại, nó giúp ý nghĩa con chữ trở nên gần gũi, dễ hiểu hơn với đại chúng. Những nét bút lông uyển chuyển vẫn giữ trọn vẹn phong thái ung dung, cốt cách thanh cao.
Bên vẻ trầm mặc, thiêng liêng của trường Giám xưa, “hồn dân tộc lại sáng bừng trên giấy điệp” qua những nét thư pháp tài hoa của các ông đồ mới.
