Nhìn lại ký ức Sài Gòn qua nhiếp ảnh trong triển lãm "Những con mắt của thời gian"

Trong không gian của Nhà triển lãm Nghệ thuật đương đại nằm tại số 158 đường Đồng Khởi, “Những con mắt của thời gian” mở ra một cuộc đối thoại giữa lịch sử và hiện tại, giữa ký ức và nhận thức, nơi người xem bước vào dòng chảy thị giác. Tên gọi của triển lãm gợi mở một hình ảnh giàu tính biểu tượng, khi thời gian không còn là khái niệm trừu tượng mà trở thành một thực thể có thể nhìn thấy, cảm nhận và tương tác.

Những lớp ký ức được sắp đặt như một mê cung thị giác

Ngay từ tầng trệt, người xem bước vào một không gian được thiết kế như một cấu trúc mở với các khối lập phương xếp chồng và treo cao. Cách tổ chức này tạo cảm giác như đang đi qua một mê cung ký ức. Mỗi góc nhỏ là một lát cắt của Sài Gòn trong giai đoạn từ năm 1945 đến 2005. Những bức ảnh tư liệu không chỉ ghi lại cảnh quan đô thị mà còn phản ánh đời sống con người qua từng thời kỳ.

Bài liên quan

Giải mã về những câu chuyện chưa kể được hé lộ trong Triển lãm Đồng tiền Việt Nam

Mùa xuân được kể bằng gốm, da và sắc màu trong triển lãm "Rộn Ràng Sắc Xuân"

Ở đó có hình ảnh những con đường còn thưa thớt xe cộ, những khu chợ cũ kỹ, những khu dân cư mang dấu ấn kiến trúc thuộc địa. Từng khung hình là một bằng chứng thị giác về sự biến đổi không ngừng của thành phố. Người xem có thể bắt gặp sự thay đổi của một góc Sài Gòn qua vài bước chân. Điều này tạo ra một trải nghiệm liên tục, nơi thời gian không bị chia cắt mà chảy liền mạch qua từng góc nhìn.

Không gian trưng bày không áp đặt một lộ trình cố định. Người xem được tự do lựa chọn hướng đi của mình. Mỗi người sẽ có một cách kết nối riêng với những hình ảnh trước mắt. Có người dừng lại lâu trước một bức ảnh về khu phố cũ vì nó gợi nhớ ký ức gia đình. Có người lại bị thu hút bởi những khung cảnh đô thị đã biến mất hoàn toàn trong hiện tại.

Bên cạnh hệ thống ảnh tư liệu, một số tủ trưng bày được bố trí dọc theo không gian mang đến một lớp tiếp cận khác với lịch sử nhiếp ảnh. Tại đây, người xem có thể quan sát các dòng máy ảnh từng được sử dụng bởi những nghệ sĩ qua nhiều giai đoạn, từ những thiết bị cơ học cồng kềnh đến các dòng máy phổ biến về sau. Đi cùng là các sản phẩm ảnh như album, tạp chí, sách ảnh cũ, những ấn phẩm từng đóng vai trò lưu giữ ký ức thị giác trước khi công nghệ số trở nên phổ biến.

Sự hiện diện của những hiện vật này giúp hành trình trải nghiệm trở nên cụ thể hơn, khi thời gian không chỉ được nhìn qua hình ảnh mà còn hiện hữu trong chính những công cụ đã tạo ra chúng.

Khi nhiếp ảnh trở thành cầu nối giữa nghệ thuật và công nghệ

Di chuyển lên tầng lửng, không gian chuyển mình từ tư liệu lịch sử sang nghệ thuật đương đại. Tại đây, các tác phẩm nhiếp ảnh của những nghệ sĩ trẻ mang đến một góc nhìn khác về thời gian. Nếu tầng trệt là quá khứ được ghi lại một cách trực tiếp, thì tầng này là sự diễn giải. Thời gian không còn là thứ được ghi nhận mà trở thành chất liệu để sáng tạo.

Những bức ảnh ở đây mang tính thử nghiệm cao. Có tác phẩm sử dụng ánh sáng và bóng tối để diễn tả sự trôi chảy của ký ức. Có tác phẩm kết hợp nhiều lớp hình ảnh để tạo ra cảm giác chồng chéo giữa các thời điểm. Người xem không còn chỉ nhìn mà phải suy ngẫm để hiểu thông điệp phía sau mỗi tác phẩm.

Bộ sưu tập máy ảnh từ cổ điển đến hiện đại, gồm những chiếc máy ảnh film với thân kim loại nặng nề được đặt cạnh các thiết bị kỹ thuật số nhỏ gọn. Sự đối lập này không chỉ cho thấy sự tiến bộ của công nghệ mà còn đặt ra câu hỏi về cách con người ghi lại thế giới. Từ những tấm film phải chờ đợi để tráng rửa đến những bức ảnh được chụp và xem ngay lập tức, hành trình của nhiếp ảnh cũng chính là hành trình thay đổi trong cách con người tiếp cận thời gian.

Một điểm dừng đáng chú ý trong không gian này là tượng bán thân của nhà báo, nghệ sĩ nhiếp ảnh Lâm Tấn Tài, được đặt trang trọng như một sự ghi nhận dành cho những người đã góp phần lưu giữ ký ức đô thị bằng ống kính. Hình ảnh ông với chiếc máy ảnh trên tay không chỉ mang tính tưởng niệm mà còn gợi nhắc về vai trò của người làm báo ảnh trong việc ghi lại những khoảnh khắc lịch sử. Xung quanh đó, các tủ trưng bày máy ảnh và ấn phẩm nhiếp ảnh tạo thành một lớp bối cảnh liền mạch, giúp người xem hiểu rõ hơn về hành trình của nhiếp ảnh từ công cụ đến tư liệu.

Trải nghiệm nhập vai và những cách nhìn mới về thời gian

Xuống tầng hầm, không gian triển lãm mở ra một chiều kích hoàn toàn khác. Đây là nơi công nghệ được sử dụng để tái hiện lịch sử theo cách sống động hơn. Khu vực thực tế ảo cho phép người xem bước vào những bối cảnh đã được dựng lại.

Một cảnh phố cổ Sài Gòn hiện ra với âm thanh và chuyển động. Người xem có thể xoay đầu để quan sát xung quanh, cảm nhận sự đông đúc của con người và nhịp sống của một thời đã qua. Trải nghiệm này tạo ra một cảm giác gần gũi mà những bức ảnh tĩnh khó có thể mang lại, giúp rút ngắn khoảng cách giữa hiện tại và quá khứ.

Một trong những tác phẩm sắp đặt gây chú ý là “Cây di sản”. Tác phẩm được tạo nên từ những thiết bị công nghệ cũ như màn hình CRT, radio và các linh kiện điện tử. Những vật dụng từng rất quen thuộc nay được tái cấu trúc thành một hình khối, nhắc về vòng đời của công nghệ và cách con người liên tục tạo ra rồi thay thế những công cụ của mình.

Trong một thành phố luôn chuyển động như Sài Gòn, việc dừng lại để nhìn lại quá khứ là điều không dễ dàng. Triển lãm này tạo ra một khoảng lặng cần thiết, nhắc nhở những con người sống trong thành phố này, rằng mỗi khoảnh khắc hiện tại rồi cũng sẽ trở thành ký ức và cách chúng ta nhìn nhận những ký ức ấy sẽ định hình cách chúng ta hiểu về chính mình.

Triển lãm “Những con mắt của thời gian” hiện diễn ra tại Nhà triển lãm Nghệ thuật đương đại, địa chỉ 158 Đồng Khởi, Quận 1, TP.HCM. Không gian mở cửa từ thứ 2 đến thứ 6, buổi sáng từ 8h đến 11h30 và buổi chiều từ 13h30 đến 17h. Triển lãm mở cửa miễn phí và diễn ra trong thời gian giới hạn, thông tin về ngày kết thúc chưa được công bố chính thức, vì vậy người xem nên sắp xếp thời gian ghé thăm sớm để có trải nghiệm trọn vẹn.

Bài: Quỳnh Mai - Ảnh: Nguyễn Trần Hiếu