VI
EN
Cuộc sống xa hoa sau những bức tường quyền lực
Bước vào Dinh Chúa đảo không khó để nhận ra một không gian sống hoàn toàn khác biệt so với những gì diễn ra trong hệ thống nhà tù trên đảo. Những căn phòng rộng lớn với trần cao, cột vòm và nội thất gỗ chạm khắc tinh xảo cho thấy cuộc sống tiện nghi của tầng lớp cai trị.
Toàn cảnh chính diện của Dinh Chúa đảo
Bàn bida để phục vụ cho hình thức giải trí của Chúa đảo
Ngay trong phòng sinh hoạt, một bàn bi-da được đặt ở vị trí trang trọng, phục vụ cho những giờ giải trí của Chúa đảo và các sĩ quan. Những thú vui tưởng chừng bình thường ấy lại diễn ra giữa nơi từng được mệnh danh là “địa ngục trần gian”.
Tủ đựng rượu để phục vụ cho các buổi tiệc tùng của Chúa đảo
Quầy bar được bố trí ở sảnh chính phục vụ cho nhu cầu của chủ nhân
Không xa đó là quầy bar và tủ rượu được bố trí ngay trong sảnh chính. Những chai rượu nhập khẩu cùng bộ đồ dùng sang trọng từng phục vụ cho các buổi tiệc tùng và tiếp khách của chủ nhân dinh thự. Những cuộc gặp gỡ, trò chuyện và giải trí diễn ra trong không gian yên tĩnh, tách biệt hoàn toàn khỏi thực tế khắc nghiệt của nhà tù chỉ cách đó vài trăm mét.
Không gian phòng ngủ trong dinh
Không gian phòng ngủ của Chúa đảo cũng cho thấy một đời sống đầy đủ và xa hoa. Căn phòng rộng rãi với giường lớn, màn che và các vật dụng sinh hoạt hiện đại phản ánh sự tiện nghi mà những người nắm quyền lực trên đảo được hưởng. Trong khi đó, nhiều vật dụng cá nhân của Chúa đảo và phu nhân như trang phục, túi xách đến các đồ dùng sinh hoạt… vẫn còn được lưu giữ, cho thấy cuộc sống mang dáng dấp của tầng lớp thượng lưu.
Những bộ bàn ghế gỗ chạm khắc tinh xảo trong phòng tiếp khách từng là nơi diễn ra các cuộc gặp gỡ, bàn bạc và tiếp đón quan chức. Tất cả tạo nên một không gian sinh hoạt mang đậm dấu ấn quyền lực và sự hưởng thụ.
Trang phục của Chúa đảo và Phu nhân
Các vật dụng sang trọng của Chúa đảo Tăng Tư và phu nhân Phùng Thị Điểm
Một bộ bàn tiếp khách được chạm khắc tỉ mỉ bày trong gian phòng chính của dinh
Địa ngục phía sau sự xa hoa
Thế nhưng, chỉ cách Dinh Chúa đảo một khoảng không xa, một thế giới hoàn toàn khác tồn tại suốt hơn một thế kỷ.
Chuồng cọp dưới thời chống Pháp
Trong khi Chúa đảo giải trí bên bàn bi-da, nhâm nhi rượu và tiếp khách trong những căn phòng rộng rãi, hàng vạn tù nhân lại phải sống trong những phòng giam chật hẹp, tối tăm và ngột ngạt. Nhiều phòng giam chỉ là những ô nhỏ với song sắt phía trên, gần như không có ánh sáng và không khí lưu thông. Trong không gian tù túng ấy, đôi khi chỉ vài người nhưng cũng có lúc hàng chục người bị nhốt chung trong một phòng giam chật hẹp. Sự ngột ngạt, thiếu không khí cùng các hình thức đàn áp dã man của chế độ nhà tù đã khiến nhiều tù nhân kiệt sức, thậm chí chết ngạt ngay trong những căn phòng tối tăm ấy.
Hình ảnh mô phỏng đời sống ăn uống khổ cực của người tù thời chiến tranh
Tù nhân phải sinh hoạt trong điều kiện vệ sinh tồi tệ, ăn uống kham khổ với khẩu phần chỉ gồm cơm gạo hẩm trộn cát, cá khô mục hoặc mắm thối. Nhiều người mắc bệnh kiết lỵ, suy kiệt và chết dần trong các trại giam.
Hầm xay lúa được xem là “địa ngục trong địa ngục” khi người tù chỉ cần lao động tại khu vực này từ 1-3 tháng sẽ bị kiệt sức và chết vì bệnh lao phổi
Không chỉ chịu cảnh đói khát, tù nhân còn bị buộc phải lao động khổ sai nặng nhọc như đập đá, nung vôi, khuân vác hay làm việc trong bếp tù. Bất kỳ sự phản kháng nào cũng có thể dẫn đến những hình phạt tàn bạo: cùm chân, giam biệt lập trong phòng tối, hoặc chịu những hình thức tra tấn khắc nghiệt.
Đập đá là hình phạt khổ sai điển hình tại Côn Đảo nhằm phục vụ cho các công trình xây dựng tại đây
Trại giam Phú Hải là nơi ra đời bài thơ nổi tiếng của cụ Phan Chu Trinh với tên gọi “Đập đá Côn Lôn”
Chính sự đối lập giữa hai thế giới ấy đã phơi bày bản chất hung bạo của chế độ nhà tù Côn Đảo. Theo lời của hướng dẫn viên du lịch Phạm Đỗ Hoàng Dung cho biết: “Sự đàn áp khốc liệt của chế độ cầm quyền vẫn không thể khuất phục được những người tù chính trị bởi vũ khí lớn nhất của họ là niềm tin vào Đảng và lý tưởng cách mạng. Dù vô hình nhưng lại là nguồn sức mạnh vô song khiến cho quân địch phải khuất phục trong cả hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ".
Khuôn viên khu vườn bao quanh dinh với các gốc cây có tuổi đời lên đến hàng trăm năm
Ngày nay, hệ thống di tích tham quan tại Côn Đảo không chỉ là một công trình kiến trúc lịch sử mà còn là chứng nhân cho hai mảng đời sống đối lập từng tồn tại song song. Những căn phòng sang trọng, bàn bi-da, tủ rượu hay bộ bàn ghế tiếp khách vẫn còn đó, như một lời nhắc nhở về sự tương phản khắc nghiệt giữa quyền lực và nỗi đau trong một giai đoạn lịch sử đầy bi thương.
