VI
EN
Ba thập niên giữ lửa với xẩm
Nghệ sĩ Mai Tuyết Hoa đã dành gần 30 năm gắn bó với nghệ thuật xẩm, từ khi còn say mê học đàn nhị cho đến khi trở thành một trong những người kế thừa tiêu biểu của dòng xẩm cổ truyền. Trong suốt chặng đường ấy, chị vừa biểu diễn, vừa miệt mài thu thập, phục hồi và truyền dạy xẩm, góp phần làm sống lại một loại hình âm nhạc dân gian từng đứng trước nguy cơ mai một. Chị từng học tập trực tiếp với cố nghệ nhân hát xẩm Hà Thị Cầu - được mệnh danh là “báu vật nhân văn sống” và từ đó truyền lửa cho biết bao thế hệ yêu xẩm.
Nghệ sĩ Mai Tuyết Hoa cùng nhạc sĩ Kiên Ninh và nhạc sĩ Nguyễn Quang Long tại buổi ra mắt album
Sản phẩm âm nhạc đánh dấu hành trình ấy là album “Xẩm trong cõi đời vol.2” ra mắt đầu tháng 2/2026. Album gồm 9 ca khúc, kết hợp giữa xẩm cổ mang lời thơ dân gian và những tác phẩm mới do nhạc sĩ Nguyễn Quang Long sáng tác phù hợp với chất giọng cũng như phong cách của chị. Trong đó, bài “Dạt nước cánh bèo” là xẩm cổ duy nhất được đưa vào như lời tri ân tới cố nghệ nhân Hà Thị Cầu, đồng thời nối kết xẩm truyền thống với đời sống đương đại. Những ca khúc khác khai thác chủ đề gần gũi trong đời sống, truyền tải thông điệp nhân văn như ơn nghĩa cha mẹ, lời nhắc tránh xa tệ nạn, và khắc hoạ hình ảnh Hà Nội yêu dấu.
Chính sự kiên trì đó đã góp phần giúp xẩm không chỉ đứng vững, mà ngày càng được nhiều người trẻ biết đến. Sau nhiều kỳ liên hoan và các câu lạc bộ hát xẩm khắp cả nước được hình thành và duy trì, loại hình này cho thấy khả năng thích ứng và duy trì hiện diện trong đời sống văn hóa đương đại.
Hướng đi mới của “xẩm trong cõi đời”
Bên cạnh việc gìn giữ tinh hoa truyền thống, Mai Tuyết Hoa mở rộng cách tiếp cận xẩm qua các dự án âm nhạc gần đây. Trong album mới này, chị lựa chọn phối hợp giữa xẩm cổ và xẩm mới, giúp khán giả vừa cảm nhận dòng chảy liên tục của xẩm qua các thời kỳ, vừa thấy được sự sáng tạo trong cách thể hiện. Nhạc sĩ Nguyễn Quang Long đã đưa vào những lối hát xẩm cổ như điệu hát sai vốn từng được các nghệ nhân xưa sử dụng, và khai thác chúng trong những tác phẩm hiện đại như “Ghen” hay “Tránh xa tệ nạn”, làm nên màu sắc vừa thân quen vừa đầy mới mẻ cho người nghe.
Nghệ sĩ Nhân dân Thanh Ngoan và Mai Tuyết Hoa hát đôi bài xẩm "Một quan là sáu trăm đồng"
Trong album, các làn điệu xẩm cổ được sắp xếp song song với những sáng tác mới, phản ánh những khía cạnh khác nhau của đời sống đương đại. Nữ nghệ sĩ cho biết mỗi tác phẩm được lựa chọn dựa trên khả năng kể chuyện và truyền tải cảm xúc, thay vì thiên về hình thức hay tính dễ nghe. “Trong album, tôi lựa chọn đan xen cả xẩm cổ và xẩm mới của hôm nay, với mong muốn khán giả khi lắng nghe có thể tìm thấy cảm xúc hướng về nguồn cội từ xẩm cổ, để từ đó lan tỏa tinh thần xẩm trong đời sống đương đại. Tôi hy vọng sẽ mang đến cho công chúng một trải nghiệm trọn vẹn, tươi mới và đầy cảm xúc với xẩm”, chị chia sẻ.
Ở các tác phẩm xẩm mới, người nghe vẫn cảm nhận được chất đời, chất phố phường, với sắc thái tiết chế hơn. Cách kể chuyện tránh bi lụy, phản ánh đời sống một cách gần gũi, có lúc hóm hỉnh, có lúc trầm lắng, song luôn hướng đến giá trị nhân văn. Cách tiếp cận này giúp xẩm trở nên dễ nghe hơn với khán giả hiện đại, đặc biệt là nhóm người trẻ.
Nghệ sĩ Mai Tuyết Hoa biểu diễn xẩm cùng con trai, nghệ sĩ sáo trúc Nam Khánh
Một điểm nhấn khác là sự tham gia của con trai chị - nghệ sĩ sáo trúc trẻ Nam Khánh trong ca khúc “Tránh xa tệ nạn”. Sự kết hợp này gợi mở tinh thần tiếp nối giữa các thế hệ, khi xẩm được người trẻ đón nhận trong cách thể hiện mới mà vẫn giữ được cốt lõi truyền thống. Chia sẻ thêm về sự kết hợp này, Mai Tuyết Hoa cho biết chị từng băn khoăn trước gợi ý mời con trai tham gia album, khi xẩm không dễ tiếp cận với thị hiếu âm nhạc đương đại. Tuy nhiên, trong phòng thu, Nam Khánh đã cho thấy cách thể hiện mang cá tính của người trẻ mà vẫn giữ được tinh thần xẩm, tạo nên trải nghiệm đáng nhớ với nữ nghệ sĩ. Qua album mới ra mắt, Mai Tuyết Hoa tiếp tục hành trình đưa xẩm đến gần hơn với đời sống hôm nay, đồng thời gợi mở sự kết nối giữa công chúng đương đại và các thế hệ nghệ sĩ.
