VI
EN
Từng nổi danh khắp thế giới với sự cân bằng tinh tế giữa các vị chua, cay và mặn, thế nhưng ẩm thực Thái Lan hiện đại đang đối mặt với một thực trạng đáng báo động: sự xâm lấn quá mức của vị ngọt. Từ những ly trà sữa trân châu "ngậm" đầy đường đến thói quen nêm nếm tùy tiện trong các món ăn đường phố, người Thái đang tiêu thụ lượng đường cao gấp nhiều lần mức khuyến nghị, đẩy quốc gia này vào một cuộc khủng hoảng béo phì và tiểu đường chưa từng có.
Hình ảnh những ly trà sữa trân châu hay cà phê đá mát lạnh xuất hiện dày đặc trên đường phố Bangkok đã trở thành một phần không thể thiếu của lối sống hiện đại. Tuy nhiên, đằng sau vẻ hấp dẫn đó là một sự thật gây sốc về hàm lượng dinh dưỡng. Một khảo sát gần đây của Cục Dinh dưỡng Thái Lan đã chỉ ra rằng, một ly cà phê đá dung tích 650 ml chứa trung bình tới 9 thìa đường. Đáng quan ngại hơn, một cốc trà sữa trân châu chỉ 300 ml có thể "tải" tới 12 thìa đường tinh luyện.
Con số này thực sự là một "nhát dao" chí mạng vào sức khỏe khi đối chiếu với tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Theo khuyến nghị, một người trưởng thành chỉ nên tiêu thụ tối đa 6 thìa đường mỗi ngày. Thế nhưng, thực tế tại xứ sở Chùa Vàng lại cho thấy mức tiêu thụ trung bình lên tới 21 thìa/ngày - gấp 3,5 lần giới hạn an toàn. Hệ lụy là điều tất yếu: dữ liệu tính đến năm 2025 xác nhận khoảng 45% người Thái từ 15 tuổi trở lên đang rơi vào tình trạng béo phì, và cứ 10 người dân thì có 1 người phải sống chung với căn bệnh tiểu đường quái ác.
Những món ăn tại đây tiềm ẩn nguy cơ gây sốc đường và các bệnh chuyển hóa cho du khách nếu tiêu thụ thường xuyên
Nhìn lại lịch sử, ẩm thực Thái Lan vốn không hề "ngọt" như hiện tại. Trước cuộc chiến dịch dinh dưỡng năm 1932, khẩu vị chủ đạo của người dân bản địa là mặn và cay. Thời điểm đó, đường vẫn là một mặt hàng xa xỉ phẩm phải nhập khẩu do năng lực sản xuất trong nước còn hạn chế. Bước ngoặt chỉ thực sự xảy ra dưới thời Thủ tướng Sarit Thanarat, khi ngành công nghiệp đường được thúc đẩy mạnh mẽ như một công cụ phát triển kinh tế và quyền lực xã hội.
Sự bùng nổ của các nhà máy đường từ con số 21 cơ sở năm 1948 lên gấp đôi chỉ sau một thập kỷ đã dẫn đến tình trạng dư thừa nguồn cung trầm trọng. Để giải cứu ngành công nghiệp này, chính phủ Thái Lan những năm 1960-1970 đã thực hiện một chiến dịch thay đổi khẩu vị quy mô lớn: khuyến khích người dân tăng cường tiêu thụ đường thông qua các chính sách giá ưu đãi cho ngành thực phẩm và đồ uống. Hơn 60 năm liên tục "tẩm ướp" vị ngọt vào mọi ngóc ngách của đời sống đã hình thành nên một thế hệ người Thái "nghiện ngọt" một cách vô thức, sử dụng đường như một chất xúc tác để làm dịu vị cay nồng và mặn chát của các món ăn truyền thống.
Nỗi lo ngại về việc đường hiện diện quá mức không chỉ nằm ở các báo cáo y tế mà còn lan tỏa mạnh mẽ trên các diễn đàn thảo luận lớn như Asean Now hay Pantip. Nhiều du khách và cư dân ngoại quốc tại Pattaya từng bày tỏ sự ngỡ ngàng khi chứng kiến đường được rắc lên khoai tây chiên hay sữa đặc được thêm vào món trứng chiên - những sự kết hợp vốn dĩ rất lạ lẫm với quy chuẩn ẩm thực quốc tế.
Ở góc độ kinh doanh, các chuyên gia phân tích rằng đường là nguyên liệu rẻ tiền nhưng mang lại hiệu quả "gây nghiện" cực cao. Trong môi trường cạnh tranh khốc liệt của ngành F&B, việc tăng độ ngọt giúp kích thích não bộ giải phóng dopamine, tạo cảm giác hạnh phúc tức thì và thôi thúc khách hàng quay lại. Thêm vào đó, đường còn đóng vai trò cải thiện cấu trúc thực phẩm, bảo quản lâu hơn và tạo màu sắc bắt mắt, giúp các doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí sản xuất mà vẫn duy trì được sự hài lòng của thực khách. Tuy nhiên, sự tiện lợi ngắn hạn này đang để lại "hố sâu" chi phí y tế khổng lồ cho tương lai.
Thái Lan đã bắt đầu có những động thái quyết liệt để thay đổi. Từ tháng 2 năm nay, 9 chuỗi cà phê lớn nhất quốc gia đã đồng loạt ký cam kết giảm ít nhất 50% lượng đường mặc định trong các dòng đồ uống chủ lực. Đây được xem là bước đi tiên phong nhằm tái định hướng hành vi tiêu dùng, dù bước đầu vẫn gây ra không ít bối rối cho những khách hàng đã quá quen với khẩu vị "ngọt lịm" truyền thống.
Các chuyên gia dinh dưỡng nhấn mạnh rằng, cơ thể con người cần glucose như một nguồn năng lượng cho não bộ và tế bào máu, nhưng nguồn năng lượng này nên đến từ các carbohydrate phức hợp như gạo, ngũ cốc thay vì đường tinh khiết. Việc dư thừa đường không chỉ gây béo phì mà còn khiến thận quá tải, dẫn đến tình trạng glucose tràn vào nước tiểu – dấu hiệu điển hình của bệnh tiểu đường. Cuộc chiến chống lại vị ngọt tại Thái Lan không chỉ là câu chuyện về y tế, mà còn là hành trình giành lại bản sắc cân bằng vốn có của một trong những nền ẩm thực tinh tế nhất thế giới.
