Hương Tết xưa trầm lắng

Tết xưa chộn rộn những hương thơm

Tết xưa, trong hồi ức của nhiều người, không rực rỡ ánh đèn, không ngập tràn tiếng nhạc. Tết xưa đến bằng mùi hương trầm lắng. Mùi trầm hương thoảng nhẹ trong gian nhà cũ. Mùi lá mùi già đun nước tắm cuối năm. Mùi bồ kết nướng khẽ cháy cạnh bếp rơm. Mùi hoa mới cắm còn nguyên sương sớm. Những mùi hương ấy không phô trương, không lấn át nhau, mà lặng lẽ hòa quyện, tạo nên thứ không khí rất riêng, không khí của Tết.

Bài liên quan

Táo Quân dừng phát sóng Tết 2026

Hàn Quốc với 93 năm gian nan "đòi lại" Tết Nguyên đán

Tết về, người ta bắt đầu đốt trầm. Không phải thứ trầm nồng nàn đến choáng ngợp, mà là mùi trầm dịu, mảnh, có chút ngọt ở hậu hương. Khói trầm mỏng, bay chậm, quẩn quanh mái nhà, bám vào vách gỗ, vào nếp áo. Trong gian thờ yên tĩnh, mùi trầm như kéo thời gian chậm lại. Người ta thắp trầm không chỉ để cúng, mà như một cách dọn dẹp tinh thần, để những lo toan cả năm lắng xuống, nhường chỗ cho sự tĩnh tại.

Ngày xưa, trầm hương là thứ quý. Không phải nhà nào cũng có. Có khi chỉ là nén trầm nhỏ, được dành riêng cho giao thừa hoặc sáng mồng Một. Nhưng chính vì ít, vì quý, nên mùi trầm Tết càng in sâu trong óc. Chỉ cần thoảng qua là đã thấy Tết về, thấy cả một không gian thiêng liêng hiện ra trước mắt.

Rồi đến mùi của nước tắm cuối năm. Chiều ba mươi, trong bếp, nồi nước lá mùi già bắt đầu sôi. Mùi thảo mộc bốc lên, cay nhẹ nơi sống mũi, thơm mộc mạc mà dễ chịu. Lá mùi già không thơm nồng như hoa, cũng không ngọt như tinh dầu, mà có thứ hương rất “đất”, rất Việt. Tắm nước lá mùi già không chỉ để sạch thân thể, mà như một nghi thức gột rửa, để bỏ lại những bụi bặm, mệt mỏi của một năm dài.

Có nhà còn đun thêm bồ kết. Những quả bồ kết khô được nướng sơ trên bếp cho dậy mùi, rồi thả vào nồi nước. Hương bồ kết thơm ấm, dày hơi khói, rất khó quên. Tóc được gội bằng nước bồ kết mềm hơn, đen hơn, nhưng quan trọng nhất là mỗi lúc hít hà hương bồ kết thơm ngát, ta có cảm giác mình đang bước sang một năm mới bằng tất cả sự chỉn chu, tươm tất, từ mái tóc cho đến tâm hồn.

Tết xưa còn có mùi hoa. Không phải những bó hoa lớn, cầu kỳ, mà là vài cành đào, cành mai, hay lọ hoa lay ơn, hoa cúc đặt nơi trang trọng. Hoa ngày Tết thường được chọn kỹ. Không chỉ vì màu sắc, mà còn vì hương. Hoa đào phai có mùi rất nhẹ, gần như phải ghé sát mới cảm nhận được. Hoa mai vàng dậy mùi nắng hơn, hương thanh, mỏng. Hoa cúc thì thơm dịu, bền bỉ, như cái tính chịu thương chịu khó của người Việt.

Hương Tết xưa trầm lắng

Sáng mồng Một, thức dậy sớm, trong gian nhà còn yên ắng, mùi hoa hòa cùng mùi trầm, mùi gỗ trầm lắng tạo thành thứ hương rất khó gọi tên. Đó không phải mùi của một loài hoa hay một loại nhang cụ thể, mà là mùi của căn nhà sạch bóng tinh tươm ngày Tết nhộn nhịp sum vầy.

Bên ngoài, gió xuân thổi qua hiên, mang theo mùi của đất ẩm, của cây cối vừa được tưới tắm. Có những vùng quê, sáng sớm Tết còn thoang thoảng mùi rơm rạ, mùi khói bếp còn sót lại từ đêm giao thừa. Những mùi hương ấy không sạch sẽ theo nghĩa hiện đại, nhưng lại rất thật, rất sống, rất gần với thiên nhiên. Tết xưa cũng có mùi của gỗ xông. Những ngày cuối năm, người ta hay đốt vỏ bưởi, vỏ quýt, hoặc các loại gỗ thơm để xông nhà. Mùi tinh dầu tự nhiên từ vỏ quả, từ thảo mộc lan ra, vừa ấm, vừa sạch. Người ta tin rằng xông nhà sẽ xua đi khí cũ, đón vận may mới. Nhưng sâu xa hơn, đó là cách con người tạo ra một khởi đầu mới, bằng mùi hương quen thuộc, dễ chịu.

Khác với ngày nay, khi mùi hương thường đến từ chai lọ, từ nước hoa, từ nến thơm công nghiệp, hương Tết xưa là hương của tự nhiên, của những thứ rất đời thường. Chính vì vậy, nó dường như gắn chặt trong óc. Một mùi lá mùi già có thể kéo người ta về nguyên cả tuổi thơ. Một làn khói trầm có thể khiến lòng chùng xuống, dịu lại, dù đang ở giữa phố xá đông đúc.

Tết nay, nhiều thứ đã đổi khác. Nhà cửa khép kín hơn, điều hòa thay cho gió trời. Mùi hương cũng hiện đại hơn từ tinh dầu, nến thơm, nước hoa không gian. Tất cả đều tiện lợi, đẹp đẽ, hợp thời. Nhưng đâu đó, người ta vẫn thấy thiếu. Thiếu một chút gì đó rất khó gọi tên. Có lẽ là thiếu những mùi hương gắn với những kỷ niệm thưở ấu thơ với đời sống nông nghiệp, với nhịp sinh hoạt chậm rãi của ngày xưa. Không phải ai cũng còn đun nước lá mùi già. Không phải nhà nào cũng còn thắp trầm mỗi dịp Tết. Nhưng chỉ cần một lần tình cờ bắt gặp mùi hương ấy ở nhà bà, ở một vùng quê, hay trong một hồi ức bất chợt ùa về là mùi hương ấy lại đánh thức tất cả. Đánh thức những buổi chiều cuối năm, những sáng mồng Một se lạnh, những khoảnh khắc gia đình quây quần, yên ả.

Sau tất cả, Tết không chỉ là thời gian, cũng không chỉ là nghi lễ. Tết là cảm giác. Và cảm giác ấy, nhiều khi được giữ lại lâu nhất, rõ nhất, bằng mùi hương. Hương Tết xưa trầm lắng, không ồn ào, không phô diễn, nhưng đủ sâu để theo con người ta suốt cả đời.

Giữa những đổi thay không ngừng của đời sống hiện đại, có lẽ điều ta cần không phải là níu giữ nguyên vẹn Tết xưa, mà là thực hành lại tinh thần của nó. Thắp một nén trầm. Đun một nồi nước lá mùi già. Cắm một lọ hoa có hương. Để cho Tết đến chậm hơn một chút, sâu hơn một chút, và ở lại lâu hơn trong lòng người.

Bởi suy cho cùng, Tết không nằm ở mâm cao cỗ đầy, cũng không nằm ở hình thức. Tết nằm trong khoảnh khắc ta dừng lại, hít một hơi thật sâu, và nhận ra một hương Tết xưa trầm lắng.

Hà Chu - Ảnh: Sưu tầm