VI
EN
Lịch sử văn hóa thế giới hiếm có hành trình nào kiên cường và đầy thăng trầm như cách mà người dân Xứ sở Kim chi đã đấu tranh để bảo vệ ngày Tết truyền thống của mình. Trong suốt gần một thế kỷ, từ những năm cuối của triều đại phong kiến đến thời kỳ bùng nổ kinh tế hiện đại, Tết Nguyên đán Hàn Quốc (Seollal) đã từng bị coi là biểu tượng của sự "lạc hậu" và bị chính quyền tìm mọi cách xóa bỏ.
Thế nhưng, sức sống mãnh liệt của di sản văn hóa đã chiến thắng những sắc lệnh hà khắc, tạo nên một hiện trạng thú vị ngày nay: người Hàn Quốc ăn Tết hai lần, một cho sự khởi đầu hành chính và một cho sự đoàn viên huyết thống.
Dù Sinjeong (Tết Dương lịch) được công nhận chính thức từ năm 1896, người dân Hàn Quốc vẫn âm thầm gìn giữ những giá trị truyền thống của lịch âm trong suốt gần một thế kỷ
Nguồn cơn của việc này bắt đầu từ năm 1896. Vua Gojong, vị vua áp chót của triều đại Joseon, trong nỗ lực đưa đất nước hòa nhập với các tiêu chuẩn phương Tây, đã ban hành chiếu chỉ áp dụng lịch Gregorian (dương lịch) và lấy ngày 1 tháng 1 làm ngày khởi đầu năm mới chính thức.
Quyết định này ngay lập tức vấp phải làn sóng phản đối dữ dội từ dân chúng, bởi với người Hàn, lịch âm không chỉ là công cụ đo đếm thời gian mà còn là "kim chỉ nam" cho các nghi lễ tâm linh quan trọng nhất như Seollal hay Chuseok. Tuy nhiên, sự khắc nghiệt thực sự chỉ bắt đầu khi Nhật Bản chiếm đóng Triều Tiên vào thập niên 1930. Chính quyền thuộc địa đã nỗ lực xóa sổ Tết Nguyên đán truyền thống để thay thế bằng phong tục Nhật Bản, coi việc ăn Tết âm lịch là hành động phản kháng chính trị.
Bất chấp việc bị coi là "lạc hậu" và chịu nhiều cấm đoán trong thập niên 1960, người Hàn vẫn không quên đi văn hoá của mình
Sau khi giải phóng vào năm 1945, những tưởng Seollal sẽ được phục hồi vị thế, nhưng thực tế hoàn toàn ngược lại. Các chính phủ kế nhiệm tại Hàn Quốc, từ thời Tổng thống Syngman Rhee đến Park Chung Hee, đều theo đuổi chủ nghĩa hiện đại hóa cực đoan theo mô hình phương Tây và Nhật Bản.
Trong mắt những nhà hoạch định chính sách lúc bấy giờ, Tết Nguyên đán bị gắn mác là "mê tín dị đoan nông nghiệp" và là vật cản của năng suất lao động. Năm 1949, Tết Nguyên đán chính thức bị loại khỏi danh sách ngày lễ quốc gia. Để siết chặt kỷ cương, chính phủ thời đó thậm chí đã ra lệnh đóng cửa các cửa hàng thịt, nhà máy xay xát gạo vào dịp Tết âm nhằm ngăn chặn người dân chuẩn bị mâm cúng tổ tiên.
Người Hàn Quốc liên tục được nhắc nhở rằng ngày 1 tháng 1 là ngày tết của "các nước tiên tiến", trong khi các nghi lễ Seollal kéo dài được coi là tàn tích kém hiệu quả về kinh tế của những mê tín dị đoan nông nghiệp
Dưới thời cựu Tổng thống Park Chung Hee, cuộc chiến chống lại Tết truyền thống càng trở nên căng thẳng. Coi việc xóa bỏ Tết âm là trụ cột để hiện đại hóa đất nước, chính phủ đã áp dụng hàng loạt chính sách "bóp nghẹt": giảm chuyến tàu ra vào Seoul để người dân không thể về quê, phạt nặng những công ty cho nhân viên nghỉ lễ, và cấm các rạp chiếu phim quảng bá chương trình Tết. Tại các trường học, hiệu trưởng được chỉ thị phải phạt nặng những học sinh vắng mặt vào "những ngày nghỉ không chính thức". Truyền thông nhà nước tràn ngập các chương trình mừng năm mới dương lịch (Sinjeong), trong khi hoàn toàn ngó lơ ngày Tết Seollal cổ truyền. Các chuyên gia kinh tế lập luận rằng một kỳ nghỉ dài ngày tập trung vào gia đình sẽ làm gián đoạn guồng quay sản xuất của một quốc gia đang khát khao gia nhập hàng ngũ các nước tiên tiến.
Bất chấp sự cấm đoán và những bất lợi về kinh tế, người Hàn Quốc vẫn âm thầm giữ lửa cho Seollal
Tuy nhiên, mọi nỗ lực hành chính đều phải khuất phục trước sức mạnh của lòng dân và truyền thống gia đình. Bất chấp sự cấm đoán và những bất lợi về kinh tế, người Hàn Quốc vẫn âm thầm giữ lửa cho Seollal. Đến giữa những năm 1980, các cuộc khảo sát xã hội học cho thấy một kết quả gây sốc: hơn 80% người dân vẫn duy trì các nghi lễ cúng bái và đoàn viên theo lịch âm. Các nhà máy bắt đầu phải tự ý đóng cửa vì công nhân đồng loạt nghỉ việc để về quê. Trước sức ép không thể lay chuyển này, năm 1985, chính phủ của Tổng thống Chun Doo Hwan đã phải nhượng bộ một phần bằng cách công nhận Tết âm lịch là một ngày lễ chính thức, nhưng lại đặt cho nó cái tên mang tính giảm nhẹ là "Ngày phong tục dân gian".
Phải đợi đến tận tháng 2 năm 1989, tròn 93 năm kể từ sắc lệnh của vua Gojong, Tết Nguyên đán mới thực sự được trả lại tên gọi và vị thế vốn có với kỳ nghỉ chính thức kéo dài 3 ngày. Ngay cả trong cuộc khủng hoảng tài chính châu Á năm 1998, khi chính phủ đề xuất cắt giảm ngày nghỉ để tăng giờ làm việc, sự phản đối quyết liệt của công chúng đã giữ cho kỳ nghỉ Seollal vẹn nguyên. Hành trình gần một thế kỷ đòi lại Tết không chỉ là cuộc đấu tranh cho một ngày nghỉ, mà là cuộc chiến để khẳng định bản sắc dân tộc trước áp lực của sự đồng hóa văn hóa và chủ nghĩa thực tế kinh tế.
Ngày nay, văn hóa Tết Hàn Quốc là sự hòa quyện độc đáo giữa cũ và mới. Ngày 1 tháng 1 dương lịch được coi là biểu tượng của sự khởi đầu mới, của công việc và những kế hoạch tương lai; trong khi Tết Nguyên đán là khoảng lặng linh thiêng để kết nối với cội nguồn, tổ tiên và những giá trị gia đình bền vững. Những hình ảnh trẻ em mặc Hanbok cúi chào người lớn (Saebe), tiếng chuông vang vọng tại đình Bosingak hay những trò chơi dân gian rộn ràng vào dịp đầu năm âm lịch chính là minh chứng sống động nhất cho sự thất bại của mọi chính sách xóa bỏ văn hóa. Người Hàn Quốc đã chứng minh rằng: một dân tộc chỉ thực sự hiện đại khi họ biết trân trọng và giữ gìn những giá trị truyền thống đã nuôi dưỡng tâm hồn họ qua hàng ngàn năm lịch sử.
Trang phục Hanbok truyền thống của Hàn Quốc
