Tây Ban Nha: Đất nước cũng như bóng đá, mỗi ngày đặt thêm một viên gạch

Nhưng điều khiến tôi nghĩ nhiều về Tây Ban Nha lại không nằm ở những đường chuyền tiki-taka, cũng không phải những cái tên trẻ tài năng như Lamine Yamal hay Pedri. Nó bắt đầu từ hai chuyến đi, cách nhau nhiều năm, của tôi ở bán đảo Iberia.

Bài liên quan

Lễ rước kiệu khổng lồ, nét văn hóa đặc sắc trước lễ Phục sinh của Tây Ban Nha

Lanzarote, Tây Ban Nha - Điểm đến “nghệ” nhất mà bạn chưa biết tới

Lần đầu đến Tây Ban Nha, tôi đã nghĩ mình hiểu đất nước này. Lần trở lại sau đó, tôi mới nhận ra điều ngược lại. Có những vùng đất chỉ cần đi qua là đủ để nhớ, nhưng cũng có những vùng đất buộc người ta phải quay trở lại mới hiểu rằng mọi điều mình từng biết chỉ là một lát cắt rất nhỏ. Tây Ban Nha, với tôi, thuộc về kiểu đất nước thứ hai.

Những lớp trầm của một đất nước

Chuyến đi đầu tiên đưa tôi đến Seville, Granada rồi Barcelona, đúng vào những ngày Giáng sinh cuối năm. Đó gần như là hành trình kinh điển của bất kỳ ai muốn khám phá Tây Ban Nha. Tôi đi từ những con phố ngập nắng của Andalusia, nơi dấu vết người Moor vẫn hiện diện trên từng mái vòm, khu vườn và những bức tường phủ đầy hoa giấy, đến Granada để lặng người trước Alhambra, cung điện được tạo nên từ vẻ đẹp của Hồi giáo rồi trở thành một phần không thể tách rời trong lịch sử Công giáo Tây Ban Nha.

Ở Seville, khi đêm xuống, tiếng đàn guitar và những điệu flamenco bốc lửa bất ngờ vang lên từ một góc quảng trường, khiến cả thành phố như chuyển mình theo từng nhịp chân của các vũ công.

Chỉ trong vài ngày, tôi đã đi qua rất nhiều lát cắt khác nhau của một đất nước: Hồi giáo và Công giáo, phương Đông và phương Tây, những cung điện hàng trăm năm tuổi xen lẫn nhịp sống hiện đại của châu Âu.

Đến Barcelona, tôi ghé thăm Vương cung Thánh đường Sagrada Família. Khi ấy, công trình vẫn phủ kín những cần cẩu và giàn giáo sau hơn một thế kỷ xây dựng. Tôi chỉ xem đó là một điểm tham quan nổi tiếng, chụp vài bức ảnh rồi tiếp tục hành trình. Tôi chưa hiểu vì sao người Tây Ban Nha có thể bình thản trước một biểu tượng quốc gia vẫn còn dang dở suốt hơn 140 năm. Tôi cũng chưa nhận ra rằng chính hình ảnh ấy sẽ theo mình rất lâu, để rồi nhiều năm sau mới tìm được câu trả lời.

Rời Tây Ban Nha sau chuyến đi đầu tiên, tôi từng nghĩ mình đã hiểu khá nhiều về đất nước này. Tôi đã nhìn thấy những công trình nổi tiếng nhất, những thành phố đẹp nhất và những lớp lịch sử chồng lên nhau suốt hàng nghìn năm. Nhưng bây giờ nhìn lại, tôi hiểu khi ấy mình mới chỉ nhìn thấy quá khứ.

Barcelona, học cách sống cùng sự khác biệt

Lần trở lại là ở Barcelona đúng dịp thành phố tổ chức một lễ hội đường phố. Ban đầu tôi chỉ nghĩ đó sẽ là một cuộc diễu hành văn hóa giống rất nhiều lễ hội mình từng gặp ở châu Âu. Nhưng càng đứng giữa dòng người, tôi càng nhận ra đây không đơn thuần là một lễ hội, mà giống như tấm gương phản chiếu chính Tây Ban Nha hôm nay.

Trên cùng một đại lộ, những nhóm nghệ sĩ Catalan trong trang phục truyền thống nối tiếp các vũ công Nam Mỹ, những ban nhạc châu Phi, những đoàn nghệ thuật đến từ châu Á rồi lại hòa vào những điệu flamenco quen thuộc. Những lá cờ Catalonia xuất hiện bên cạnh quốc kỳ Tây Ban Nha. Khách du lịch đứng chen cùng người dân địa phương. Người già, trẻ nhỏ, người nhập cư và những người đã sinh ra ở đây cùng nhảy múa dưới một nhịp trống chung mà không ai có cảm giác mình là người ngoài cuộc.

Đứng giữa khung cảnh ấy, tôi chợt hiểu điều làm nên sức hấp dẫn của Tây Ban Nha chưa bao giờ là sự đồng nhất. Trái lại, quốc gia này luôn tồn tại trong rất nhiều khác biệt. Khác biệt về lịch sử, về ngôn ngữ, về văn hóa, về bản sắc vùng miền, thậm chí cả những tranh luận kéo dài nhiều thế hệ. Thế nhưng tất cả vẫn cùng tồn tại trên một mảnh đất mà không làm mất đi cá tính của nhau. Tây Ban Nha giống một bản hòa tấu, nơi mỗi nhạc cụ giữ nguyên âm sắc riêng nhưng cuối cùng vẫn tạo nên một giai điệu hoàn chỉnh.

Chính vì vậy, Barcelona luôn mang đến cảm giác rất khác phần còn lại của đất nước. Thành phố này không cố chứng minh mình đại diện cho Tây Ban Nha. Barcelona chỉ sống đúng với tinh thần Catalan của mình. Chính sự tự tin ấy lại góp thêm một mảnh ghép để hoàn thiện hình ảnh của cả quốc gia. Tôi nhận ra, đôi khi một đất nước mạnh không phải vì mọi người đều giống nhau, mà vì họ đủ rộng lượng để chấp nhận sự khác biệt của nhau.

Sagrada Família, vẻ đẹp của những điều chưa bao giờ hoàn thành

Lần trở lại Barcelona, giữa rất nhiều nơi có thể khám phá thêm, tôi vẫn dành trọn một buổi sáng để quay lại Sagrada Família. Bạn bè hỏi vì sao lại đi xem một nơi mình đã đến rồi. Tôi chỉ cười. Có những công trình không phải để "check-in" một lần là đủ. Chúng giống một con người, mỗi lần gặp lại đều mang một dáng vẻ khác. Tôi muốn biết sau gần 10 năm, nhà thờ ấy đã thay đổi đến đâu. Và thú thật, trong lòng vẫn có một chút lo lắng rất lạ: biết đâu lần này nó đã hoàn thành, biết đâu điều khiến tôi nhớ mãi về Barcelona lại không còn nữa.

Nhưng khi bước ra khỏi ga tàu điện ngầm, tôi biết mình đã yên tâm. Những ngọn tháp quen thuộc vẫn vươn lên giữa nền trời Địa Trung Hải, chỉ khác rằng vài khoảng giàn giáo năm nào đã biến mất, nhường chỗ cho những khối đá mới tinh vừa được hoàn thiện. Tôi lấy bức ảnh chụp trong chuyến đi đầu ra so sánh. Có những chi tiết trước đây còn phủ kín lưới bảo hộ, giờ đã hiện lên sắc nét; vài tháp chuông cao hơn, những mảng điêu khắc trên mặt tiền Khổ Nạn cũng rõ hình hài hơn trước.

Thế nhưng bên cạnh đó, cần cẩu vẫn lặng lẽ xoay trên bầu trời Barcelona, tiếng búa, tiếng máy cắt đá vẫn vang lên đều đặn như nhiều năm trước. Sagrada Família vẫn đang lớn lên từng ngày, chậm rãi nhưng không bao giờ dừng lại. Chính khoảnh khắc ấy, tôi chợt hiểu vì sao người Catalan vẫn truyền nhau một câu nói: "Sagrada Família không bao giờ chậm tiến độ, bởi Gaudí chưa bao giờ đặt ra hạn chót." Có người còn nói vui hơn: "Khách hàng của Gaudí là Chúa, mà Chúa thì không bao giờ vội."

Nghe như một câu chuyện hài hước, nhưng càng nghĩ lại càng thấy đó là một triết lý rất đẹp. Không phải mọi giá trị đều cần hoàn thành thật nhanh để chứng minh sự thành công. Có những công trình đẹp nhất chính vì chúng vẫn đang tiếp tục được xây dựng, mỗi thế hệ đặt thêm một viên đá, để người đến sau nối tiếp điều người đi trước còn dang dở.

Đứng dưới những ngọn tháp vẫn hướng lên bầu trời Barcelona, tôi bỗng thấy Sagrada Família không còn là một nhà thờ nữa. Nó giống như chân dung của chính Tây Ban Nha: một đất nước chưa bao giờ đứng yên, chưa bao giờ tự nhận mình đã hoàn hảo, nhưng cũng chưa từng ngừng lớn lên.

World Cup, mỗi thế hệ chỉ đặt thêm một viên đá

Mỗi khi nhìn đội tuyển Tây Ban Nha bước ra sân cỏ World Cup, trong đầu tôi lại hiện lên Sagrada Família trước cả những danh hiệu mà họ đang mang theo.

Đội tuyển Tây Ban Nha hôm nay cũng giống như công trình ấy. Không có thế hệ nào xây dựng tất cả. Mỗi thế hệ chỉ hoàn thành phần việc của mình rồi trao lại cho những người đến sau. Thế hệ của Xavi, Iniesta hay Busquets từng đặt những viên đá nền móng cho một đế chế kiểm soát bóng. Hôm nay, những viên đá mới đang được đặt tiếp bởi Lamine Yamal, Pedri, Gavi, Pau Cubarsí, Dani Olmo hay Ferran Torres. Điều thú vị là phần lớn trong số họ đều trưởng thành từ Barcelona, thành phố vẫn ngày ngày chứng kiến Sagrada Família lớn lên giữa tiếng búa, tiếng máy và những giàn giáo chưa bao giờ biến mất.

Tôi chợt nhận ra đó không còn là một sự trùng hợp. Barcelona dường như vẫn đang làm công việc quen thuộc của mình: bền bỉ xây dựng cho tương lai. Một công trình nuôi dưỡng đức tin, một học viện đào tạo cầu thủ, cả hai đều không được tạo nên trong một mùa giải hay một đời người.

Đó mới là điều khiến Tây Ban Nha luôn đáng gờm ở các giải đấu lớn. Không phải vì họ luôn sở hữu thế hệ xuất sắc nhất, mà bởi họ biết cách để mỗi thế hệ tiếp tục phần việc của thế hệ trước. Giống như Sagrada Família, sau hơn một trăm bốn mươi năm, người ta vẫn kiên nhẫn đặt từng viên đá để tiến gần hơn đến giấc mơ ban đầu. Và chính sự tiếp nối ấy khiến tôi hiểu rằng, điều đáng sợ nhất của bóng đá Tây Ban Nha chưa bao giờ nằm ở một thế hệ vàng. Nó nằm ở cách họ luôn chuẩn bị cho thế hệ kế tiếp.

Bài và ảnh: Nguyễn Hoàng Bảo