VI
EN
Nhật Bản vốn nổi tiếng toàn cầu như một quốc gia của sự tĩnh lặng, nơi những quy tắc ứng xử nơi công cộng được đẩy lên thành chuẩn mực khắt khe. Thế nhưng, bất cứ ai từng bước chân vào một quán mì truyền thống tại Tokyo hay Osaka đều sẽ ngỡ ngàng trước những âm thanh xì xụp vang lên không ngớt. Tại sao một dân tộc coi trọng sự điềm đạm và tinh tế lại chấp nhận, thậm chí là khuyến khích việc húp mì thành tiếng? Câu trả lời không chỉ nằm ở phép lịch sự mà còn là sự giao thoa thú vị giữa lịch sử, kỹ thuật thưởng thức hương vị và bản sắc văn hóa Nhật Bản độc đáo.
Ngôn ngữ không lời của sự tán thưởng
Trong quan niệm của người phương Tây hoặc nhiều quốc gia châu Á khác, việc phát ra âm thanh khi ăn uống thường bị coi là thiếu tế nhị. Tuy nhiên, khi đặt chân đến các địa điểm du lịch Nhật Bản, du khách sẽ nhận ra một quy luật bất thành văn: tiếng húp mì càng lớn, món ăn đó càng ngon. Đối với các đầu bếp Nhật Bản, đặc biệt là những người đứng bếp tại các tiệm mì ramen, soba hay udon lâu đời, âm thanh xì xụp từ thực khách chính là lời khen ngợi giá trị nhất. Đó là cách thực khách truyền tải thông điệp rằng họ đang tận hưởng trọn vẹn từng sợi mì và nước dùng tinh túy mà không cần dùng đến lời nói.
Khác với quy tắc bàn ăn phương Tây, việc húp mì phát ra âm thanh tại các địa điểm du lịch Nhật Bản được xem là hành động lịch sự, thể hiện sự trân trọng đối với tay nghề của người đầu bếp
Việc húp mì mạnh dạn giúp đưa sợi mì vào miệng một cách nhanh chóng và dứt khoát. Do đặc thù sợi mì Nhật Bản như Ramen hay Udon thường dài và trơn hơn mì Ý, việc sử dụng đũa không cho phép thực khách cuộn tròn sợi mì quanh nĩa. Vì vậy, động tác húp chính là giải pháp kỹ thuật tối ưu để thưởng thức món ăn một cách gọn gàng, tránh những hành động bị coi là kém duyên như liếm đầu đũa hay để sợi mì rơi vãi nửa chừng.
Không chỉ dừng lại ở yếu tố lịch sự, thói quen này còn dựa trên những nguyên lý vật lý và cảm quan ẩm thực rõ rệt. Các món mì truyền thống của xứ sở hoa anh đào luôn được phục vụ trong trạng thái nóng hổi, bốc khói nghi ngút. Khi thực khách húp mạnh, một luồng không khí mát từ bên ngoài sẽ được kéo vào cùng với sợi mì, đóng vai trò như một hệ thống làm mát tức thời, giúp bảo vệ khoang miệng khỏi bị bỏng mà vẫn giữ được độ nóng cần thiết của món ăn.
Theo các chuyên gia, việc húp mạnh sợi mì giúp không khí tràn vào làm nguội thực phẩm và giúp các phân tử hương thơm tiếp xúc mạnh mẽ hơn với khứu giác
Hơn thế nữa, các chuyên gia ẩm thực khẳng định rằng việc húp mì thành tiếng giúp "oxy hóa" nước dùng và sợi mì. Quá trình này đưa hương thơm tiếp xúc trực tiếp và mạnh mẽ hơn với các thụ cảm khứu giác nằm sâu trong khoang mũi. Giống như cách các chuyên gia nếm rượu vang thường đảo rượu trong miệng để cảm nhận hết các tầng hương vị, việc húp mì giúp thực khách trải nghiệm được toàn bộ độ đậm đà của nước dùng và mùi thơm đặc trưng của bột kiều mạch hay lúa mì.
Dấu ấn lịch sử từ thời Edo đến nhịp sống hiện đại
Để hiểu rõ căn nguyên của nét văn hóa này, cần ngược dòng thời gian trở về thời kỳ Edo (1603-1868). Ông Horii Yoshinori, chủ sở hữu đời thứ chín của tiệm mì Sarashina Horii danh tiếng với hơn 220 năm lịch sử tại Tokyo, chia sẻ rằng mì soba vốn là món ăn bình dân của tầng lớp lao động. Vào những năm 1800, khi thành phố Edo bùng nổ về dân số, các quầy mì di động mọc lên như nấm để phục vụ những người thợ cần bữa ăn nhanh gọn, rẻ tiền nhưng giàu dinh dưỡng.
Trong không gian của những quán ăn vỉa hè đó, sự vội vã của nhịp sống lao động đã hình thành nên phong cách ăn uống thoải mái, không câu nệ quy tắc bàn ăn khắt khe của giới quý tộc. Tiếng xì xụp dần trở thành một phần linh hồn của các quán mì, tương tự như tiếng nước sôi trong nồi lẩu hay tiếng xèo xèo trên vỉ nướng yakiniku. Trải qua hàng thế kỷ, thói quen này đã lan tỏa từ mì soba sang ramen và udon, trở thành một biểu tượng bất biến trong ẩm thực Nhật Bản.
Dù là nét đẹp truyền thống, nhưng trong bối cảnh toàn cầu hóa, văn hóa húp mì cũng vấp phải những ý kiến trái chiều. Một bộ phận du khách quốc tế, đặc biệt là từ các quốc gia phương Tây, đôi khi cảm thấy phiền toái hoặc khó xử trước âm thanh náo nhiệt trong các quán mì bản địa. Một khảo sát vào năm 2024 của đài TV Asahi cho thấy không phải ai cũng sẵn sàng thích nghi ngay với trải nghiệm này, minh chứng là những phàn nàn về "tiếng ồn" từ một số du khách châu Âu.
Trong không gian đậm chất văn hóa Nhật Bản, tiếng xì xụp trở thành một phần âm thanh đặc trưng, minh chứng cho sức sống bền bỉ của một thói quen bình dân từ thế kỷ 17
Tuy nhiên, số liệu từ trang SoraNews24 lại mang đến một góc nhìn lạc quan hơn khi có tới 89% người tham gia khảo sát khẳng định họ không cảm thấy khó chịu, thậm chí còn hào hứng muốn thử nghiệm phong cách ăn uống này. Tại những nhà hàng lâu đời như Sarashina Horii, các chủ tiệm luôn giữ thái độ cởi mở. Họ không bắt buộc du khách phải húp mì thành tiếng nếu điều đó khiến khách hàng không thoải mái. Sự hài lòng của thực khách và sự tôn trọng khác biệt văn hóa mới là mục tiêu sau cùng của tinh thần phục vụ Omotenashi.
]Khi ghé thăm các địa điểm du lịch Nhật Bản và bước vào một quán mì truyền thống, bạn đừng ngần ngại thử húp một miếng mì thật lớn. Việc thấu hiểu và thực hành văn hóa bản địa không chỉ giúp bạn hòa mình vào không gian ẩm thực địa phương mà còn giúp bạn cảm nhận món ăn ngon hơn theo đúng ý đồ của người đầu bếp. Tuy nhiên, hãy lưu ý rằng quy tắc này chỉ áp dụng cho các món mì nước hoặc mì lạnh truyền thống; với các món ăn khác, việc giữ yên lặng vẫn là ưu tiên hàng đầu.
Tiếng húp mì xì xụp chính là một "vùng xanh" hiếm hoi trong quy tắc tĩnh lặng của người Nhật. Đó là âm thanh của sự tận hưởng, của lịch sử và của lòng hiếu khách. Trong một thế giới đang dần trở nên phẳng hơn, những nét đặc trưng riêng biệt như cách ăn mì của người Nhật chính là thứ gia vị làm nên sức hấp dẫn khó cưỡng của hành trình khám phá văn hóa thế giới.
