Di tích Bạch Đằng Giang và dấu ấn ba lần giữ nước

Hành trình về miền sóng nước Tràng Kênh

Nằm giữa vùng non nước Tràng Kênh, thuộc thành phố Hải Phòng, Khu di tích Bạch Đằng Giang hiện lên như một không gian giao hòa giữa lịch sử và tâm linh. Từ trung tâm thành phố đi về phía bắc chừng hơn hai mươi cây số, con đường dẫn vào khu di tích mở dần ra trước mắt một khoảng trời rộng, nơi núi đá vôi sừng sững soi bóng xuống dòng Sông Bạch Đằng lặng lẽ.

Ấn tượng đầu tiên khi đặt chân tới đây là cảm giác trang nghiêm, khoáng đạt. Quảng trường rộng mở, những hàng cây thẳng tắp, những bậc thềm đá dẫn lên các đền thờ tạo nên một trục không gian cân xứng, gợi nhắc kiến trúc truyền thống Việt.

Bài liên quan

Huế chính thức mở rộng đối tượng miễn, giảm phí tham quan di tích Cố đô từ năm 2026

“Bọc” tiếng hát bội trong lòng di tích để gìn giữ di sản trăm năm

Toàn bộ quần thể được quy hoạch hài hòa giữa cảnh quan tự nhiên và kiến trúc tâm linh. Những mái đền cong vút, lợp ngói đỏ, nổi bật trên nền xanh của núi rừng. Xa xa là dãy Tràng Kênh - nơi từng chứng kiến biết bao chuyển động của lịch sử. Chính địa thế “tiến khả dĩ công, thoái khả dĩ thủ” ấy đã làm nên huyền thoại Bạch Đằng và hôm nay, trở thành phông nền hùng tráng cho một không gian tưởng niệm.

Ba lần sóng nước dậy binh

Đi sâu vào khu đền thờ, mỗi không gian là một lát cắt của lịch sử. Đền thờ Ngô Quyền nhắc nhớ trận thủy chiến năm 938 - thời khắc khép lại hơn một thiên niên kỷ Bắc thuộc. Tượng ông đặt trang trọng, ánh mắt nhìn thẳng về phía sông như vẫn dõi theo thủy triều lên xuống. Chính nơi đây, chiến thuật cọc gỗ cắm ngầm dưới lòng sông đã phát huy hiệu quả quyết định, đánh tan quân Nam Hán, mở ra kỷ nguyên độc lập tự chủ.

Cách đó không xa là đền thờ Lê Đại Hành, người đã tiếp nối truyền thống giữ nước, đánh bại quân Tống xâm lược năm 981. Không gian thờ tự giản dị mà trang nghiêm như nhấn mạnh vào tinh thần tiếp nối: lịch sử không phải một khoảnh khắc đơn lẻ mà là dòng chảy liên tục của ý chí dân tộc.

Nổi bật và thu hút nhiều du khách nhất có lẽ là đền thờ Trần Hưng Đạo - vị anh hùng gắn với chiến thắng năm 1288 trước quân Nguyên - Mông. Bức tượng đồng uy nghi, tay cầm hịch, dáng đứng hiên ngang giữa đất trời Tràng Kênh. Trận Bạch Đằng năm ấy không chỉ là một chiến công quân sự, mà còn là biểu tượng của trí tuệ và lòng quả cảm. Vẫn là chiến thuật cọc gỗ và lợi dụng thủy triều, nhưng được nâng lên tầm cao mới về tổ chức, phối hợp và tầm nhìn chiến lược.

Trong khu trưng bày, những mô hình cọc gỗ phục dựng giúp người xem hình dung rõ hơn về cách cha ông bố trí trận địa. Đứng trước những thân gỗ thô mộc, đầu vót nhọn, người ta chợt nhận ra: chiến thắng không đến từ vũ khí tối tân, mà từ sự am hiểu địa hình, quy luật tự nhiên và niềm tin vào chính nghĩa. Sóng nước Bạch Đằng vì thế không chỉ dậy lên bởi thủy triều, mà còn bởi ý chí con người.

Khoảng sân mở ra giữa núi và sông

Quảng trường rộng lát đá xám, được đặt ngay trên trục chính hướng ra sông Bạch Đằng. Ở trung tâm sân là lư hương đá lớn phía trước lư hương là cột cờ cao. Ba chiếc kim âu (vạc đồng) được khắc tạc hình ảnh của ba vị anh hùng dân tộc Ngô Quyền, Lê Đại Hành và Trần Hưng Đạo. Hai bên quảng trường đặt các khối tượng đá mô phỏng quá trình chế tạo, vận chuyển và cắm cọc gỗ trên sông Bạch Đằng.

Ngay sau quảng trường là hồ nước trung tâm. Mặt hồ không lớn nhưng được kè đá chắc chắn, lan can thấp bao quanh. Chính giữa hồ có bậc dẫn xuống sát mép nước, nơi nhiều người dừng lại ngắm cảnh và chụp hình. Hồ phản chiếu các mái đền và nền trời, làm mềm toàn bộ khối kiến trúc phía sau như bức bình phong tự nhiên. Toàn bộ bố cục được sắp xếp theo trục thẳng, tạo cảm giác mạch lạc và có chủ đích.

Tầng cao của quần thể - nơi tĩnh lại sau câu chuyện giữ nước

Đi men theo các bậc đá lên cao là chùa Trúc Lâm Tràng Kênh. Chùa nằm tách khỏi trục tưởng niệm chính, trên nền cao nhìn xuống toàn bộ quảng trường và dòng sông phía xa. Sân chùa rộng, đặt tượng Phật lớn ở chính điện, phía trước có lư hương đồng và đôi rồng đá chầu hai bên bậc thềm.

Từ vị trí này có thể thấy rõ toàn bộ cấu trúc của khu di tích: phía dưới là khoảng sân mở, ở giữa là cụm đền thờ và hồ nước, phía xa là sông Bạch Đằng uốn mình qua chân núi. Cảm giác ở tầng cao này khác hẳn bên dưới, yên tĩnh hơn, tách khỏi nhịp bước tham quan.

Chính sự phân tầng ấy khiến Bạch Đằng Giang không chỉ là nơi kể lại ba trận thủy chiến, mà còn là một không gian được tổ chức để người đến có thể đi qua từng lớp cảm xúc: từ trang nghiêm, đến trực quan lịch sử, rồi lắng lại ở chiều sâu tâm linh.

Khi hiện tại soi bóng quá khứ

Bạch Đằng Giang hôm nay không còn tiếng binh đao, khói lửa, chỉ còn tiếng gió thổi qua tán cây và bước chân du khách lặng lẽ trên nền đá. Giữa không gian ấy, quá khứ không hề xa xôi, mà hiện diện như một lớp trầm tích dưới chân.

Nước vẫn chảy hiền hòa, phù sa vẫn bồi đắp bãi bờ. Nhưng chính sự bình yên ấy lại làm nổi bật giá trị của những chiến thắng năm xưa, nhắc nhớ về bản lĩnh người Việt xưa biết dựa vào thiên nhiên, biết đoàn kết và biết đặt lợi ích dân tộc lên trên hết.

Trong ánh hoàng hôn phủ xuống Tràng Kênh, những mái đền đỏ thẫm dần trong nắng cuối ngày. Dòng sông lấp lánh như tấm gương soi quá khứ và hiện tại, nhắc nhớ rằng lịch sử không nằm yên trong sách vở mà chảy cùng mạch nước quê hương, nuôi dưỡng niềm tự hào và trách nhiệm của mỗi người Việt hôm nay.

Bài: Quỳnh Mai - Ảnh: Nguyễn Trần Hiếu