VI
EN
Dấu chân voi trắng và khởi nguyên của một ngôi chùa
Vào thế kỷ XIV, dưới triều vua Kuena của vương quốc Lanna, một con voi trắng được giao nhiệm vụ mang xá lợi Phật lên núi. Trên hành trình ấy, voi dừng lại nghỉ tại một điểm giữa sườn Doi Suthep (nơi sau này trở thành Wat Pha Lat) rồi tiếp tục đi lên đỉnh núi (nơi ngày nay là chùa Doi Suthep) rồi gục xuống. Sau này, nhà vua cho dựng hai ngôi chùa: một ở nơi con voi dừng chân, một ở nơi nó kết thúc hành trình.
Bức phù điêu voi trắng nằm ngủ say gợi nhắc về nguồn gốc hình thành nên ngôi chùa
Theo truyền thuyết đó, Wat Pha Lat ra đời năm 1355, mang tên “tu viện bên vách đá dốc”, phù hợp với địa thế dựa vào sườn núi, mở ra một khu rừng có suối chảy qua.
Các công trình trong chùa đều được xây dựng theo thế dựa lưng vào sườn núi, men theo dòng chảy của con suối trên đường hành hương của các phật tử
Từ trạm dừng hành hương đến không gian tu tập
Trong nhiều thế kỷ, Wat Pha Lat tồn tại như một trạm nghỉ mang tính tôn giáo. Khi con đường lên núi còn là những lối mòn xuyên rừng, nơi đây cung cấp chỗ dừng chân, trú mưa và thiền định ngắn cho những đoàn người hành hương.
Các lán nghỉ được dựng giữa không gian xanh mát của núi rừng
Đến đầu thế kỷ XX, chùa được trùng tu, rồi một con đường được mở, nối trực tiếp với Doi Suthep. Sự thay đổi này làm giảm vai trò “trạm dừng”, nhưng lại định hình một vai trò mới: nơi tu tập tĩnh lặng của các nhà sư.
Sau giai đoạn gần như vắng bóng người vào cuối thế kỷ XX, Wat Pha Lat được phục hồi từ năm 1991 và dần trở lại như một không gian tôn giáo kín đáo.
Ngày nay, dù đã được biết đến nhiều hơn, chùa vẫn giữ được cấu trúc không gian vốn có với những công trình thấp, đá cũ, rêu phủ và âm thanh của nước.
Lớp không gian giấu dưới tán rừng
Sát mặt đường trên sườn Doi Suthep, một khoảng sân nhỏ mở ra, được dùng như điểm dừng chân và đỗ xe. Nép bên cạnh là một sala đơn giản, mái dốc nhiều tầng, kiến trúc thấp, tường và cột sơn màu sáng với hai bức tượng thần bảo vệ đứng hai bên lối vào.
Không gian thờ tự đơn giản bên trong sala nằm sát mặt đường
Không có cổng lớn, lối xuống chỉ là một đường mòn hẹp dẫn ngang qua một đoạn rừng ngắn. Nền đất chuyển sang ẩm và mát, ánh sáng giảm rõ rệt. Đoạn chuyển tiếp này giúp tách mặt đường phía trên ra khỏi không gian bên dưới.
Lối mòn ngắn xuyên rừng cây dẫn xuống không gian chính của chùa
Bước qua các bậc thang đá, mặt đường mở ra một đoạn bằng phẳng, một bên là hàng trúc xanh, bên còn lại là một khoảng không rộng để nhìn thấy thành phố dưới chân đồi.
Tầm nhìn toàn cảnh thành phố Chiang Mai từ bên hông chùa
Wat Pha Lat có kiến trúc Phật giáo kiểu Lanna phổ biến ở miền Bắc Thái Lan với các đặc điểm nổi bật như mái gỗ xếp chồng, hình dạng chữ “Y” đặc trưng. Hành lang dài lợp ngói cổ với các khung cửa sổ bằng gỗ dẫn vào đường lát gạch đi xuyên qua vườn cỏ vào khu vực trung tâm.
Dãy hành lang dài theo kiến trúc Phật giáo kiểu Lanna phổ biến ở miền Bắc Thái Lan
Bên cạnh ngôi điện dựa lưng vào sườn núi là một chedi có dáng cao, thon và tháo nhọn làm bằng gạch cổ, xung quanh là các tượng và phù điêu gắn trực tiếp vào nền đá, tường chắn hoặc trong hốc. Các chi tiết trang trí tinh xảo, nhưng bị rêu mốc và thời gian làm xuống cấp, thể hiện độ tuổi và sự cổ kính. Đây thường là nơi thờ cúng hoặc đặt relic trong truyền thống Phật giáo Lanna. Tượng Phật nằm trong hốc
Tượng Phật được đặt xung quanh và trong hốc chedi phản ánh văn hoá Phật giáo đặc trưng của Thái Lan
Xuống sâu hơn, âm thanh của nước rõ dần. Không gian mở ra lần nữa ở phần thấp nhất: một con suối nhỏ chảy qua mặt đá phẳng, tạo thành một đoạn thác thấp. Nước không đổ mạnh mà tràn mỏng, phản chiếu ánh sáng thành một lớp sáng nhạt trên bề mặt đá.
Một hồ nước mỏng được tạo nên bởi dòng suối chảy qua mặt đá phẳng
Đặt sát mép nước là Ho Phra Chao Rim Nam được xây dựng khoảng cuối thế kỷ XIX, mang ảnh hưởng kiến trúc Miến Điện và phong cách thuộc địa, thể hiện sự pha trộn văn hóa trong kiến trúc Phật giáo miền Bắc Thái Lan thời kỳ chuyển giao. Công trình từng là nơi trưng bày tượng Phật và phục vụ hành hương nghỉ chân, phản ánh vai trò quan trọng trong đời sống tôn giáo và sinh hoạt văn hóa của cộng đồng địa phương.
Ho Phra Chao Rim Nam - công trình đắt giá nhất của Wat Pha Lat
Sau khi xuống cấp, tòa nhà đã được Cục Di sản Nghệ thuật Thái Lan (Fine Arts Department) phục dựng vào năm 2019, bảo tồn các yếu tố trang trí truyền thống và tượng Phật cổ, trở thành điểm nhấn kiến trúc - văn hóa quan trọng trong khuôn viên chùa.
Những bức tượng Phật được đặt trong Ho Phra Chao Rim Nam
Rải rác dọc theo suối và sườn dốc là các tượng Phật bằng đá, một số đặt trong hốc nhỏ, một số nằm lộ thiên. Không gian không sắp đặt theo trục đối xứng rõ ràng, mà phân tán, theo địa hình.
Những bức tượng Phật đặt rải rác trong khuôn viên và lối đi bằng đá
Biểu tượng hiện tại của Wat Pha Lat
Wat Pha Lat hiện là một ngôi chùa hoạt động trong đời sống Phật giáo tại Chiang Mai, nơi vẫn diễn ra các sinh hoạt tôn giáo theo truyền thống Phật giáo Thái Lan. Chùa đón tiếp cả Phật tử địa phương và du khách muốn tìm hiểu về văn hóa tâm linh, với các hoạt động như tụng kinh, lễ cúng theo nghi thức Phật giáo được thực hiện bởi nhà chùa.
Bảng thông tin giới thiệu về Wat Pha Lat do Cục Xúc tiến Văn hóa thuộc Bộ Văn hóa Thái Lan thực hiện
Đối với người dân địa phương, Wat Pha Lat là một điểm hành hương nhỏ nhưng có giá trị, nơi họ đến thắp hương, cầu an và thực hành các nghi lễ tôn giáo theo tập quán. Không gian của chùa nằm giữa rừng, gần với thiên nhiên giúp duy trì tính chất thiêng liêng cần thiết cho các hoạt động tu tập mà không phụ thuộc vào quy mô lớn hay số đông.
Ngày nay, Wat Pha Lat vẫn đóng vai trò quan trọng trong đời sống tâm linh của người dân địa phương với tục lệ tắm xá lợi Phật - một lễ hội tôn giáo lớn nhằm gìn giữ văn hoá Lanna và thu hút may mắn
Ngoài Phật tử, chùa thu hút du khách quan tâm văn hóa và lịch sử, đến để tìm hiểu đời sống tâm linh Thái Lan và trải nghiệm kiến trúc cổ nằm giữa thiên nhiên. Chùa yêu cầu du khách tôn trọng nghi lễ và khu vực linh thiêng, ăn mặc lịch sự nhằm bảo vệ giá trị tâm linh và tính tôn nghiêm của không gian.
Tuy không nổi tiếng bằng ngôi chùa nằm trên đỉnh đồi, Wat Pha Lat vẫn thu hút nhiều du khách nước ngoài đến tham quan. Một số cũng thực hiện hành hương theo hướng từ chân đồi qua Wat Pha Lat đến đỉnh đồi như các nhà sư trước đây
Từ góc độ này, biểu tượng của Wat Pha Lat hôm nay không chỉ nằm ở cảnh quan hay vị trí địa lý, mà ở vai trò tiếp tục phục vụ đời sống tâm linh của cộng đồng và là điểm đến văn hóa - tôn giáo cho người dân và du khách, phản ánh một phần đời sống tín ngưỡng Phật giáo đương đại ở Chiang Mai.
