VI
EN
Đỉnh Everest cao 8.849 m không chỉ là giấc mơ chinh phục của hàng nghìn nhà leo núi mỗi năm. Với ít nhất 344 người đã bỏ mạng tính đến đầu mùa leo núi 2026, ngọn núi cao nhất hành tinh còn là nơi yên nghỉ vĩnh viễn của hàng trăm con người - những người lên đỉnh nhưng không bao giờ trở xuống.
Kể từ khi Edmund Hillary và Tenzing Norgay lần đầu chinh phục Everest vào năm 1953, ngọn núi này đã trở thành đích đến của hàng chục nghìn lượt leo núi từ khắp thế giới. Himalayan Database - tổ chức chuyên ghi nhận các chuyến leo núi tại vùng Himalaya thuộc Nepal, thống kê có 232 trường hợp tử vong ở sườn phía Nepal. Phần còn lại thuộc địa phận Tây Tạng do Trung Quốc quản lý.
Bà Billi Bierling, Giám đốc tổ chức, thừa nhận đây vẫn chưa phải con số đầy đủ, bởi nhiều vụ tử nạn xảy ra ở những vị trí quá hiểm trở để có thể ghi nhận chính xác.
Tháng 6/2026, Ấn Độ triển khai kế hoạch hồi hương thi thể "Giày xanh" sau 30 năm nằm lại trên đỉnh Everest
Phần lớn thi thể nằm rải rác trên các triền dốc ở độ cao hơn 8.000 m, khu vực mà giới leo núi gọi là "vùng tử thần" - nơi lượng oxy loãng đến mức ngay cả việc đứng yên cũng khiến cơ thể kiệt sức. Qua năm tháng, tuyết và băng lấp dần lên những người đã ngã xuống, biến họ thành một phần của ngọn núi.
Việc đưa thi thể xuống khỏi Everest được giới chuyên gia đánh giá còn khó hơn cứu sống một người đang hấp hối. Ông Alan Arnette, nhà leo núi đồng thời là người ghi chép lịch sử về Everest, cho biết một ca hồi hương thi thể cần đội ngũ tối thiểu 6-10 người, với quy trình hậu cần cực kỳ phức tạp.
Đội cứu hộ phải vượt qua những đoạn dốc kỹ thuật hiểm trở trong khi vác theo một thi thể đã đông cứng, tất cả diễn ra trong môi trường mà mỗi bước chân đều tiêu hao năng lượng gấp nhiều lần so với điều kiện bình thường.
Tháng 6/2026, Lực lượng Cảnh sát Biên phòng Ấn Độ - Tây Tạng (ITBP) công bố kế hoạch hồi hương thi thể mang biệt danh "Green Boots" - "Giày xanh", một nhà leo núi người Ấn Độ tử nạn trên Everest vào khoảng năm 1996 và nằm lại đó suốt 30 năm qua. Chiến dịch dự kiến thực hiện trong mùa leo núi tháng 6 đến tháng 9, với sự phối hợp của chính quyền Trung Quốc để di chuyển thi thể từ phía Tây Tạng sang Nepal rồi về Ấn Độ.
Do đặc thù địa hình và thời tiết, phần lớn thi thể vẫn nằm lại tại các triền dốc ở độ cao hơn 8.000 m
Vị trí của "Giày xanh" là một trong những lý do khiến chiến dịch được đánh giá là đặc biệt khó khăn. Thi thể nằm trên sườn bắc Everest, trong khu vực giữa bậc đá thứ nhất và thứ hai - hai vách đá thẳng đứng nằm sâu trong vùng tử thần ở độ cao trên 8.500 m. Sau 30 năm, thi thể đã đông cứng hoàn toàn và bám chặt vào sườn núi. Ông Arnette cho biết đội cứu hộ sẽ phải dùng rìu phá băng để tách thi thể ra khỏi mặt núi đóng băng, một quy trình mà ông mô tả là "rất khắc nghiệt".
Thử thách chưa dừng lại ở đó. Sau khi tách thi thể, đội cứu hộ phải tiếp tục đưa thi thể vượt qua bậc đá thứ hai, một vách đá cao 30 m được gắn thang nhôm cố định. Leo vách đá thẳng đứng ở độ cao hơn 8.500 m trong trang phục bảo hộ cồng kềnh, găng tay dày và bình dưỡng khí là một thử thách thuộc hàng khắc nghiệt nhất mà con người có thể đặt ra cho chính mình. Chi phí cho toàn bộ chiến dịch ước tính dao động từ 100.000 đến 150.000 USD.
Khác với sườn Nepal nơi trực thăng cứu hộ có thể tiếp cận ở một số độ cao nhất định, vùng Tây Tạng đặt ra các hạn chế nghiêm ngặt về cấp phép bay. Ngay cả khi được cấp phép, trực thăng cũng không thể bay đến độ cao của vách đá thứ hai. Mọi công đoạn đều phải thực hiện bằng sức người.
Hầu hết thi thể trên Everest không thể đưa về do các chiến dịch tìm kiếm nguy hiểm và tốn kém
Một rào cản khác ít được nhắc đến nhưng không kém phần quan trọng là yếu tố tâm linh. Phần lớn những người hỗ trợ chiến dịch là người dân Tây Tạng theo đạo Phật. Ông Arnette chỉ ra rằng việc dùng rìu phá băng tác động trực tiếp lên thi thể có thể bị coi là vi phạm điều cấm kỵ trong Phật giáo địa phương về sự tôn trọng người đã khuất, một nghịch lý khi mục tiêu ban đầu của chiến dịch là hoàn toàn nhân văn.
Lịch sử của Everest ghi lại nhiều nỗ lực hồi hương tương tự kết thúc không trọn vẹn. Năm 2010, một chiến dịch đưa thi thể từ sườn phía nam xuống núi phải dừng lại vì chính gia đình các nạn nhân muốn người thân được yên nghỉ nơi họ đã ngã xuống.
Thi thể của nữ vận động viên người Mỹ Francys Arsentiev - được mệnh danh là "Người đẹp ngủ trong rừng", từng nằm nhiều năm trên sườn đông bắc trước khi được chuyển đi. Còn nhà leo núi người Anh George Mallory, mất tích năm 1924, được tìm thấy vào năm 1999 sau 75 năm. Dù xác định được danh tính qua bảng tên trên quần áo, người ta quyết định để ông tiếp tục yên nghỉ trên ngọn núi ông đã cả đời theo đuổi.
Everest không chỉ là thử thách của người sống. Với hơn 344 người chưa được đưa về, ngọn núi này vẫn đang giữ lại câu trả lời cho một câu hỏi mà khoa học, tài chính và ý chí con người chưa thể giải quyết trọn vẹn: làm thế nào để đưa người về nhà, từ nơi cao nhất trên mặt đất?
