Sơn mài trong mộng nhiệt đới

Thế giới nội tâm "chuyển hóa" trên sơn mài

Trong thế giới sơn mài của họa sĩ Phạm Trà My, sự rực rỡ không đối lập với nỗi buồn, mà cùng tồn tại trong một nhịp điệu chậm rãi và kiên nhẫn. Triển lãm Mộng nhiệt đới quy tụ 37 tác phẩm sơn mài được Phạm Trà My sáng tác trong giai đoạn 2018 - 2025, mở ra một không gian hội họa giàu cảm xúc, nơi thiên nhiên nhiệt đới không còn là cảnh trí, mà trở thành ẩn dụ cho đời sống nội tâm, ký ức và những giấc mơ thầm lặng của người nghệ sĩ.

Bài liên quan

Họa sĩ Nguyễn Trường Linh: “Nghệ thuật đến từ những thứ xung quanh, mà chúng ta bỏ quên không nhớ”

Họa sĩ Nguyễn Ngọc Phương: “Hình tượng cái đầu gợi nhắc con người quay về bản năng, giá trị gốc từ thời khởi thủy”

Mộng nhiệt đới (hay Nhiệt đới buồn) là lời mời bước vào một khu vườn cảm xúc được gìn giữ bằng sự chậm rãi và kiên nhẫn. Ở đó, từ vẻ đẹp, nỗi buồn và niềm tin vào cuộc sống cùng hiện diện trong trạng thái dịu dàng, mơ mộng, được chắt lọc và lắng đọng qua từng lớp sơn mài. 37 tác phẩm như những mảnh ghép của một thế giới riêng, nơi cây cối, chim muông miền nhiệt đới song hành cùng nỗi buồn và hy vọng, không đối lập mà hòa quyện, tạo nên một không gian rực rỡ nhưng trầm lắng, mời gọi người xem bước chậm để cảm nhận.

Trò chuyện với Travellive, họa sĩ Phạm Trà My cho biết hành trình đến với sơn mài là một quá trình rèn luyện bền bỉ, nơi mỗi ngày lao động nghệ thuật đều góp phần hoàn thiện bản thân và định hình ngôn ngữ hội họa. “Đó là sự chuyển hóa từ những điều tôi suy nghĩ thành hình hài cụ thể trên mặt tranh. Sơn mài hợp với tính cách của tôi: chậm rãi, kiên trì và tỉ mẩn. Đây là chất liệu không cho phép sự vội vàng hay ồ ạt, nó đòi hỏi kiểu lao động âm thầm, bền bỉ, cùng một 'tư duy chậm' nhưng sâu”.

Ngôn ngữ tạo hình của khu vườn mộng nhiệt đới

Theo nữ họa sĩ, tên triển lãm mang tinh thần lãng mạn nhưng không bi lụy; nó như một giấc mơ về vẻ nữ tính mềm mại, yểu điệu, được diễn đạt bằng sắc màu và cảm xúc tiết chế.

Chia sẻ thêm về mối quan hệ với sơn mài, Phạm Trà My coi chất liệu này như một người bạn đồng hành lặng lẽ "tôi luyện" cả cảm xúc lẫn nội lực sáng tạo nghệ thuật của cô. “Với đặc tính chậm rãi, đòi hỏi nhiều thời gian và sự kiên nhẫn cao độ, chỉ đến khi quá trình mài hoàn tất, hiệu ứng màu sắc và chiều sâu không gian mới dần lộ diện. Nhờ sơn mài, tôi rèn luyện được tính nhẫn nại, hun đúc nội lực sáng tạo và nuôi dưỡng niềm tin bền bỉ vào khả năng khai mở những chiều sâu nghệ thuật. Với tôi, những điều rực rỡ cũng có thể mang nỗi buồn và nỗi buồn chưa chắc đã u tối. Tác phẩm của tôi, vì thế, vừa như khoe, vừa như giấu; vừa gợi mở, vừa giữ lại một khoảng lặng cần thiết”.

Người xem nhận ra những khu vườn mộng mơ của Phạm Trà My vượt thoát khỏi những sắc màu quen thuộc của sơn mài truyền thống và cả bố cục cổ điển trong hội họa (không gian không theo viễn cận mà trải dài). Để rồi bữa tiệc đầy ắp sắc màu sặc sỡ tưởng giản đơn nhưng không dễ nắm bắt được hiện bày.

Tại buổi khai mạc triển lãm, Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam - họa sĩ Lương Xuân Đoàn nhận định: "Phạm Trà My đã chấp nhận một đời sống lặng lẽ để làm nghệ thuật. Đó là hành trình tự an ủi, tự xóa đi những ám ảnh nội tâm, tìm về nhịp sống tự nhiên – đúng với phẩm chất âm thầm mà đẹp đẽ của người phụ nữ Việt. Khu vườn trong tranh My là một trong những khu vườn mộng mơ nhất của hội họa đương đại hôm nay. My liều lĩnh đi một mình, tự cất tiếng hát riêng giữa làng mỹ thuật đương đại Việt Nam. Đó là dũng khí của người phụ nữ Việt qua bao thế kỷ, cô dám khẳng định cái tôi và cứ thế mà đi, không e ngại. Và biết đâu, vài năm nữa, chúng ta sẽ lại gặp một Phạm Trà My khác – tiếp nối nhưng không lặp lại, vẫn là tinh thần dám đi tiếp con đường của riêng mình".

Với quan niệm “vẽ tranh như một cách trang trí cho tâm hồn”, hội họa trở thành không gian trú ẩn cho cảm xúc và những giấc mơ thầm lặng của Phạm Trà My. Đặt thế giới tự nhiên làm chủ đề chính, bằng những mảng màu rực rỡ và phong phú, mỗi tác phẩm của cô họa sĩ như một trích đoạn của khu vườn nhiệt đới hoang dã trỗi dậy vô tận, nơi thiên nhiên, con người và muôn loài giao hòa trong một không gian đồng hiện. Tranh của nữ họa sĩ không vận hành theo trình tự kể chuyện, cũng không phân định rõ chủ thể, mà dẫn dắt người xem trôi vào một dòng cảm xúc lặng lẽ, mơ hồ và bất tận.

Theo họa sĩ Nguyễn Ngọc Đan, phong cách hội họa của Phạm Trà My mang đậm tính trang trí và hoa mỹ, gợi liên tưởng đến tân nghệ thuật (art nouveau) - trào lưu hình thành ở châu Âu cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX. Tuy nhiên, vượt khỏi tinh thần mỹ học phương Tây, tranh của My định hình một bản sắc riêng với sắc màu rực rỡ, hình thể cách điệu và đường nét mềm mại, mở ra một thế giới quan đậm chất Á Đông. Trong không gian ấy, nước, mây, chim cá, cỏ cây hiện diện bằng những chuyển động uyển chuyển, khi bộc lộ, khi ẩn giấu, như thì thầm những lớp cảm xúc và bí mật nội tâm.

Hơi hướng biểu tượng trong tranh nữ họa sĩ không đi theo lối mơ hồ hay những tham chiếu cá nhân đậm đặc ẩn dụ như ở các họa sĩ thuộc trường phái tượng trưng (symbolism) như Gustave Moreau, Pierre Puvis de Chavannes hay Odilon Redon. Thay vào đó, sơn mài của My tạo dấu ấn bằng cảm giác bảng lảng và vô định trong tạo hình, với những lớp hình chồng lấp, hình nọ đè hình kia, kiến tạo hiệu ứng thị giác đa tầng.

Với đặc tính chậm rãi và đòi hỏi sự kiên nhẫn, sơn mài trở thành chất liệu lý tưởng để Phạm Trà My kiến tạo thế giới mơ mộng của mình. Phong cách nghệ thuật của cô dần định hình và hoàn thiện qua quá trình làm chủ các mảng màu, cạo gọt và chuốt nhẵn bề mặt. Những đường nét mềm mại, bềnh bồng, giàu chất phiêu cùng các điểm nhấn ánh kim, then đen, cánh gián, vàng son không chỉ gợi hình mà còn gợi cảm xúc, tạo nên sức hấp dẫn riêng cho tác phẩm. Trên nền tảng sơn mài truyền thống, Phạm Trà My tìm thấy và khẳng định bản ngã nghệ thuật của chính mình. "Vẽ để thấu hiểu dòng sống, lặng lẽ nhưng quyết liệt, không ngừng mơ mộng và tràn đầy năng lượng sáng tạo, để mỗi phút giây tồn tại đều mang một ý nghĩa vẹn toàn. Vậy nên, nỗi buồn của Phạm Trà My có hình và niềm vui có nghĩa", họa sĩ Nguyễn Ngọc Đan nhận xét.

Triển lãm "Mộng nhiệt đới" của họa sĩ Phạm Trà My mở cửa tự do đến hết ngày 27/1/2026 tại tầng 2 nhà B Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, 66 Nguyễn Thái Học, Ba Đình, Hà Nội.

Thông tin thêm:

Phạm Trà My (sinh năm 1986, Hà Nội) là họa sĩ, hội viên Hội Mỹ thuật Việt Nam. Cô tốt nghiệp Đại học Mỹ thuật Công nghiệp Hà Nội, chuyên ngành Hội họa Hoành tráng (2009). Trong hơn một thập niên hoạt động, cô tham gia nhiều triển lãm trong nước và quốc tế, gồm Triển lãm Mỹ thuật Việt Nam, các triển lãm khu vực của Hội Mỹ thuật Việt Nam, cùng nhiều triển lãm nhóm tại Hà Nội và Đài Loan. Năm 2026, Phạm Trà My tổ chức triển lãm cá nhân Mộng nhiệt đới (Nhiệt đới buồn) tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, đánh dấu một cột mốc đáng chú ý trong hành trình sáng tác.

Phương Thảo là Biên tập viên của Tạp chí Travellive. Cô đam mê xê dịch và thích ghi lại những khoảnh khắc bằng máy ảnh tại mỗi vùng đất đặt chân đến. Du lịch, nghệ thuật, lifestyle là chủ đề viết lách yêu thích của Phương Thảo.

Bài và ảnh: Phương Thảo