Căn nhà trên đá giữa những đỉnh núi du ca

Một “thử nghiệm sống” của kiến trúc bản địa

Ẩn mình giữa làng Sủng Trái, Tuyên Quang (trước đây là Hà Giang), nơi vẫn giữ nguyên nhịp sống chậm của cao nguyên đá Đồng Văn, Ha Giang Aya Lodge by Local Vietnam không xuất hiện như một khu nghỉ dưỡng theo nghĩa thông thường. Nó hiện lên như một khúc du ca trầm giữa đại ngàn: không phô trương, không tìm cách khác biệt, chỉ lặng lẽ tồn tại gắn chặt với đá, đất, nước và gió, như cách đồng bào người Mông đã sống trên miền đất này qua nhiều thế hệ.

Bài liên quan

Dreamville Beach - ngôi nhà và những đứa trẻ

Ngủ trong nhà trống đồng, khám phá văn hóa Lô Lô độc đáo tại Lũng Cú

Tách biệt khỏi những tuyến du lịch đông đúc, Ha Giang Aya Lodge mở ra một không gian nơi đời sống bản địa và tiện nghi đương đại hòa quyện, dành cho những ai tìm kiếm sự yên bình, chân thực và vẻ đẹp nguyên sơ của miền núi phía Bắc.

Ha Giang Aya Lodge được hình thành từ những chuyến đi dài và nhiều năm làm việc với cộng đồng vùng cao của kiến trúc sư Tùng Lê. Với anh, đây không phải một dự án nghỉ dưỡng thuần thương mại, mà là một “thử nghiệm sống”: thử xem kiến trúc đương đại có thể đứng lùi lại đến đâu để nhường chỗ cho ký ức địa phương, cho cảnh quan và cho nhịp sống vốn đã tồn tại nơi đây từ rất lâu. “Một căn nhà cũng như một đời người, luôn chảy giữa hai bờ: cũ và mới, ký ức và hy vọng, nhọc nhằn và dịu dàng. Trong căn nhà này, tất cả hòa vào bằng hơi thở của đá, gió, của những đôi bàn tay đã quen với sự nghiệt ngã của núi rừng”, kiến trúc sư Tùng Lê chia sẻ với Travellive.

Thay vì mang lên núi những hình dung sẵn có về tiện nghi hay thẩm mỹ, nam kiến trúc sư chọn cách ở lại, quan sát và làm việc cùng người dân bản địa: từ cách xếp đá, dựng tường, đặt bếp, mở hiên… để căn nhà mới không trở thành một “vật thể lạc loài”, mà là phần tiếp nối tự nhiên của làng Sủng Trái.

Những căn phòng mang họ người bản địa làng Sủng Trái

Theo anh Tùng Lê, ở Hà Giang, kiến trúc chưa bao giờ chỉ là nơi trú ngụ. Với người Mông, ngôi nhà là một pháo đài tiềm thức tích tụ ký ức về những cuộc di cư, những lần đào thoát, những hành trình mưu sinh qua nhiều thế hệ.

Ha Giang Aya Lodge xuất hiện trong bối cảnh ấy như một nốt nhạc mới, nhưng được viết hoàn toàn bằng chất liệu cũ. Mái ngói âm dương phủ thấp, làm dịu đi sự cứng nhắc của kiến trúc. Hiên nhà rộng mở, đón sương sớm, gió chiều và những câu chuyện của người lữ khách khi dừng chân. Tường đá xếp dày, chừa những khoảng thở để ánh sáng lọt vào. Nhà trình tường dày như một lời thề buộc chặt con người với đất. Những ô cửa nhỏ, thấp, vừa lấy sáng vừa gợi nhắc bản năng tự vệ của một tộc người từng lênh đênh giữa núi rừng.

Anh Tùng Lê cho hay, các phòng nghỉ tại Ha Giang Aya Lodge được đặt tên theo họ của người dân địa phương như: Mua, Chải, Mẩy, Pao, Sủa, Lềnh… Không phải để tạo sự “lạ tai” cho du khách, mà như một cách ghi nhận sự hiện diện của cộng đồng những con người đã góp phần tạo nên căn nhà này bằng chính tri thức sống của họ. Không gian phòng nghỉ giữ cấu trúc đơn giản, sử dụng vật liệu bản địa, mở tầm nhìn ra núi đá và thung lũng mờ sương. Sự riêng tư được thiết kế vừa đủ cho du khách, nhưng vẫn để ánh sáng, gió và cả âm thanh của làng trở thành một phần của trải nghiệm.

Cùng với cộng đồng địa phương, Aya Lodge không chỉ được xây dựng như một nơi lưu trú, mà như một cách để trải nghiệm Hà Giang ở dạng thuần khiết nhất. Du khách ở đây “sống” giữa một ngôi làng dân tộc đích thực, thức dậy cùng tiếng gà gáy, đi chợ phiên mỗi sáng thứ Ba ngay cạnh khu nghỉ, nơi những sắc váy, mùi rượu ngô và tiếng cười nói tạo nên nhịp sống nguyên bản của miền cao. Đội ngũ vận hành đều là người bạn địa từ các làng xung quanh. Sự ấm áp không đến từ dịch vụ được đào tạo bài bản, mà từ cách họ kể chuyện núi, dẫn đường qua những lối mòn ít dấu chân, hay mời khách ngồi lại bên bếp lửa khi sương xuống.

Từ Ha Giang Aya Lodge, du khách có thể bắt đầu hành trình khám phá Hà Giang bằng xe máy hay ô tô, băng qua những cung đường đá hùng vĩ nhất Đông Nam Á. Hoặc đơn giản hơn, đi bộ theo những con đường mòn ẩn khuất, leo lên sườn núi ngay sau nhà, nơi ít dấu chân du khách từng đặt tới. Những trải nghiệm văn hóa như: ghé chợ phiên, thăm làng lân cận đến những buổi trò chuyện cùng người già không được dàn dựng như một “tour” mà diễn ra tự nhiên, đúng với nhịp sống thường nhật của con người nơi đây.

Ba báu vật của miền cao: đá – đất – nước

Nếu muốn hiểu về căn nhà này, phải hiểu ba báu vật đã làm nên đời sống của miền cao Hà Giang: đá, đất và nước. Ở nơi đất hiếm đến mức phải gùi từng gùi nhỏ về nhồi vào kẽ đá để làm nương; nơi nước được dẫn từng giọt từ khe xa về bể chung của làng; và nơi đá chiếm phần lớn diện tích nhưng lại trở thành người bạn đồng hành tuyệt đối. Đá dựng tường, đá làm chân cột, đá đắp bể nước, đá thành nếp sống. Chỉ cần nhìn cách một người Mông bước trên đá, ta sẽ hiểu: không có viên đá nào đủ cứng để khiến họ chùn bước.

Căn nhà trên đá của Aya Lodge được sinh ra từ chính tinh thần ấy: rắn rỏi nhưng không khắc nghiệt, khép kín mà vẫn rộng lòng. Tường đá xếp dày, nhưng luôn chừa những khoảng thở để ánh sáng lọt vào. Mái ngói âm dương phủ thấp, mở ra những lát sáng mềm, làm dịu đi cái cứng của kiến trúc. Hiên nhà rộng như đôi tay dang ra đón sương sớm, gió chiều và những câu chuyện của người lữ khách khi dừng chân.

Dưới hiên nhà, một bộ bàn gỗ cũ có lẽ từng hiện diện trong một ngôi nhà người Mông nhiều năm trước được anh Tùng Lê giữ nguyên vẻ thô mộc, chỉ chỉnh sửa vừa đủ để hòa vào nhịp sống đương đại. Bếp lửa được đặt đúng vị trí của nó trong đời sống miền cao: trung tâm của căn nhà, nơi giữ hơi ấm và neo giữ câu chuyện.

Kiến trúc sư Tùng Lê chia sẻ thêm: “Ha Giang Aya Lodge chỉ là một chấm nhỏ giữa đại ngàn Hà Giang. Nhưng trong chấm nhỏ ấy, người lữ khách có thể chạm vào miền đất của đá, cái mềm của ánh sáng, ấm áp của bếp lửa và sự bền bỉ của con người Mông… những người đã biến núi thành nhà, biến gian khó thành bản lĩnh và biến hoang sơ thành một di sản sống. Và nếu có một ngày bạn đứng ở bậc thềm trước hiên, nhìn xuống thung lũng mờ sương, rất có thể bạn sẽ chạm lại được một miền đá rất xưa, nơi mọi thứ bắt đầu bằng sự giản dị, và đẹp theo cách bền bỉ nhất”.

Phương Thảo là Biên tập viên của Tạp chí Travellive. Cô đam mê xê dịch và thích ghi lại những khoảnh khắc bằng máy ảnh tại mỗi vùng đất đặt chân đến. Du lịch, nghệ thuật, lifestyle là chủ đề viết lách yêu thích của Phương Thảo.

Bài: Phương Thảo - Ảnh: Tùng Lê