VI
EN
Nhiều du khách đến Italy lần đầu thường gặp phải tình huống này mà không hiểu lý do. Họ gọi một ly cà phê nhiều sữa vào buổi chiều - điều hoàn toàn bình thường tại Việt Nam, Mỹ hay hầu hết các quốc gia nhưng lại vô tình vi phạm một trong những quy tắc ngầm trong đời sống người Italy.
Điều đáng nói là quy tắc này không xuất phát từ sở thích nhất thời hay từ một quyết định hành chính nào, mà bắt rễ từ quan niệm về dinh dưỡng, về tiêu hoá và về cách người Italy phân chia nhịp điệu của một ngày ăn uống.
Sữa là thức ăn, không phải đồ uống
Theo nhà nghiên cứu văn hoá ẩm thực Elizabeth Minchilli, người sống và làm việc lâu năm tại Rome, người Italy không coi sữa là một loại đồ uống giải khát thông thường. Với họ, sữa là một thực phẩm có kết cấu, có năng lượng, có trọng lượng - tương tự như một bữa ăn nhẹ thu nhỏ.
Số liệu từ Viện Quốc gia Espresso Italy (INEI) làm rõ điều này. Một ly cappuccino tiêu chuẩn gồm 25 ml espresso và 100 ml sữa tươi nguyên chất, yêu cầu hàm lượng chất béo tối thiểu 3,5%. Lượng sữa đó, dù chỉ khoảng một phần ba ly vẫn chứa đủ chất đạm, chất béo và đường lactose để được xem là một phần ăn, không đơn thuần là chất lỏng bổ trợ.
Vì lẽ đó, uống cappuccino vào đầu ngày cùng một chiếc cornetto (bánh sừng bò kiểu Italy) là một bữa sáng hoàn chỉnh - hợp lý và cân bằng dinh dưỡng. Nhưng uống thêm một ly vào buổi chiều, sau khi đã ăn đủ bữa trưa với pasta, thịt và phô mai, lại bị coi là đưa vào cơ thể một lượng thực phẩm không cần thiết.
Nhiều du khách đến Italy bất ngờ khi bị từ chối phục vụ hoặc nhận lại những cái lắc đầu từ các barista bản địa nếu gọi một ly cà phê nhiều sữa vào buổi chiều
Cappuccino hay espresso, không chỉ là chuyện thức uống
Người Italy tin rằng sữa gây khó tiêu khi dạ dày đã no, đặc biệt sau một bữa ăn nặng với thịt, phô mai hoặc pasta. Đây không phải tín ngưỡng dân gian mà là quan niệm sức khoẻ ăn sâu vào đời sống thường nhật, đến mức, như các nhà quan sát văn hoá ghi nhận, tiêu hoá là chủ đề xuất hiện thường xuyên trên truyền hình Italy, không hề bị coi là chủ đề nhạy cảm hay tế nhị.
Người Italy cho rằng bữa ăn phải một triết lý phân tách hương vị rõ rệt. Bữa trưa và bữa tối là không gian của các món mặn: mì pasta, thịt nướng, cá tươi, phô mai. Tất cả những hương vị đó được xây dựng tầng tầng lớp lớp trong suốt bữa ăn. Và khi bữa ăn kết thúc, mục tiêu không phải là "uống gì cho đã" mà là giữ lại hoặc làm sạch dư vị của những gì vừa thưởng thức.
Một ly espresso đắng và không có sữa được cho là "thực hiện đúng nhiệm vụ" này, tạo ra sự tương phản để tôn lên hương vị bữa ăn vừa kết thúc, đồng thời giúp cơ thể tiêu hoá nhẹ nhàng hơn. Ngược lại, một ly cappuccino với lớp bọt sữa dày đặc sẽ phủ lên niêm mạc lưỡi một lớp béo ngọt, xoá đi toàn bộ dư vị của bữa ăn trước đó, điều mà người Italy coi là lãng phí hoàn toàn những gì đầu bếp đã dày công tạo ra.
Điều thú vị là không có văn bản nào quy định điều này. Đây là chuẩn mực văn hoá được truyền qua nhiều thế hệ, không phải điều luật hay quy định bắt buộc của bất kỳ tổ chức nào. Ở những thành phố đón lượng lớn khách quốc tế như Rome, Florence hay Venice, hầu hết quán cà phê đều phục vụ cappuccino bất kể giờ giấc mà không phản đối. Đặt một ly vào buổi chiều sẽ không khiến bạn bị mời ra ngoài, nhưng sẽ đánh dấu rõ ràng bạn là khách ngoại quốc trong mắt người bản địa.
Theo Huffpost, sữa không phải thức uống giải khát mà là một món ăn độc lập, chứa năng lượng và có kết cấu đặc
Thế hệ người Italy trẻ hơn cũng đang dần linh hoạt hơn với quy tắc này, đặc biệt ở các thành phố lớn chịu ảnh hưởng của văn hoá cà phê quốc tế. Nhưng tại những quán bar truyền thống ở các thị trấn nhỏ, nơi người barista đã đứng sau quầy bốn, năm mươi năm - câu chuyện hoàn toàn khác.
Bà Anna Possi, 101 tuổi, chủ quán Bar Centrale tại làng Nebbiuno, miền Bắc Italy, là barista lớn tuổi nhất cả nước và gắn bó với nghề từ năm 1958. Bà vẫn phục vụ cappuccino cho khách du lịch vào bất kỳ giờ nào trong ngày. Nhưng lập trường của bà không hẳn là bác bỏ quy tắc, mà là tôn trọng quyền lựa chọn của từng người. Điều bà thực sự lưu ý là sự kết hợp thực phẩm: không nên uống cà phê ngay sau bữa trưa khi dạ dày còn nặng, và không nên pha cappuccino với nước cam ép, vì đó mới là điều dạ dày thực sự không chịu được.
Đó là cách người Italy uống cà phê từ hơn một thế kỷ nay. Và có lẽ, đó cũng là lý do tại sao một ly espresso ở Rome lúc 2 giờ chiều lại có thể để lại dư vị lâu hơn bất kỳ ly cappuccino nào bạn từng uống.
