Người giữ hồn xưa Phú Yên

Thứ năm, 22/11/2012, 00:00

Năm nay, Phú Yên kỷ niệm 400 năm ngày thành lập tỉnh (1611 - 2011). Chưa nghe nói đến một nhà “Phú Yên học”, nhưng tôi tin là đã thấy một nhà “Phú Yên hành”. Cái “hành” của ông ở đây là cất công đi tìm và lưu giữ cho quê hương ông những cổ vật phát tích và được tìm thấy trên đất Phú Yên. Ông là Đoàn Phước Thuận, nhà sưu tập cổ vật tư nhân không chỉ nổi tiếng ở “xứ nẫu”.

Nhà sưu tập tư nhân Đoàn Phước Thuận

Tô thập bát la hán

(a)Bình gốm Quảng Đức thế kỷ 19. (b)Bình gốm Quảng Đức bằng men sò thế kỷ 18-19

Cặp bình gốm Bát Tràng thế kỷ 18-19 đề hai câu thơ Kiều: “Một hai nghiêng nước nghiêng thành / Sắc đành đòi một, tài đành họa hai”

Ấu gốm Trung Hoa thế kỷ 1-3

Đĩa Đạt ma thế kỷ 18

Bài: Trần Văn Thưởng. Ảnh: Đỗ Dũng

Từ mảnh đất quê hương Phú Yên

Lúc tôi đến thăm nhà, ông đang chuẩn bị tổ chức cuộc triển lãm những hình tượng và hiện vật Phật giáo được khai quật tại Phú Yên và hiện đang lưu giữ tại các chùa ở địa phương, một sự kiện văn hóa nằm trong Đại lễ kỷ niệm 400 năm Phú Yên. Ông Thuận cũng là “đại thí chủ”, đang chủ trì trùng tu một ngôi chùa cổ ở tỉnh Tuy Hòa, ngôi chùa mà trước đây ông nội ông tự nguyện hiến đất, cha ông đứng ra xây chùa và nay đến lượt ông tiếp nối.

Đó là vài nghĩa cử đối với quê hương của ông mà tôi được biết. Tuy nhiên, chỉ khi bắt đầu nói đến đồ cổ, lĩnh vực mà ông Thuận là chuyên gia, tôi mới bị ông hấp dẫn thực sự. Cũng như nhiều người đam mê thú cổ ngoạn, khi ông Thuận nói về một món đồ nào đó, ông để lại ấn tượng vừa là người “chơi” vừa là nhà nghiên cứu bằng vốn kiến thức tinh tường không dễ gì mua được. Ông Đoàn Phước Thuận – hiện là Chủ nhiệm CLB UNESCO nghiên cứu và sưu tầm cổ vật Phú Yên – đang lưu giữ một kho tiền cổ đáng nể được tìm thấy trên đất Phú Yên, bộ gốm Quảng Đức tiêu biểu của dòng men độc sắc xuất xứ từ Phú Yên, những vật dụng xưa dùng trong gia đình ở quê ông, và đặc biệt là bộ sưu tập đồ lam Huế được đánh giá là tốt nhất ở miền Trung hiện nay.   

Quê hương của ông Thuận từng được mệnh danh là “đất tiền cổ” bởi số lượng tiền cổ được phát hiện tại vựa lúa của miền Trung này gần như lớn nhất nước. Đó cũng chính là dòng chuyên đề hấp dẫn ông Thuận vào buổi đầu đến với thú chơi cổ ngoạn, để đến nay, mảng sưu tập này đã thành niềm tự hào của chủ nhân. Kết quả của rất nhiều lần lặn lội săn tìm tại những tiệm đồng nát hay lang thang đây đó trong dân gian đã mang về cho ông Thuận bộ sưu tập tiền cổ đồ sộ và phong phú, cả thảy gồm 167 hiệu đề. Tất cả đều được tìm thấy trên đất Phú Yên, tích hợp cả tiền cổ Việt Nam và Trung Hoa. Những ai có cùng niềm đam mê khám phá bảo vật kim tiền qua các thời đại này có thể sẽ được mãn nhãn khi tận mắt chiêm ngưỡng kho tiền Việt cổ mang hiệu đề các triều đại từ Đinh đến Nguyễn, tiền Trung Hoa qua các đời Hán, Đường, Tống, Kim, Nguyên, Minh, Thanh… đang được ông Thuận nâng niu cất giữ.

Phú Yên cũng là nơi phát tích dòng gốm Quảng Đức nổi tiếng, bắt đầu định hình “thương hiệu” vào thế kỷ 16-17. Gốm Quảng Đức có điểm đặc biệt là được dùng củi chành rành hoặc sò huyết trong quá trình nung để tăng nhiệt độ lò và tạo nên hỏa biến mà cho ra màu men đặc trưng. Từ một người “hưởng ứng”, nay ông Thuận đã tích lũy được bộ sưu tập gốm Quảng Đức đáng kể hàng thứ hai tại Phú Yên.

Những di vật văn hóa Phú Yên trong kho cổ vật lên đến cả vài ngàn món đồ của ông Thuận còn có sự hiện diện của dòng đồ gỗ xưa phục vụ nhu cầu gia đình, từ những chiếc khay cẩn, liễn cẩn đến những bức hoành phi đề tự nghiêm cẩn có niên đại hơn 100 năm. Thông qua lớp người sưu tầm cổ vật đầy trách nhiệm và chuyên tâm như ông Thuận, những “nếp xưa” trong sinh hoạt đời thường từ bao đời ở vùng quê Phú Yên nói riêng và miền Trung nói chung được gìn giữ để lưu truyền cho đời sau truy tầm, học hỏi. Đó có lẽ là gạch nối bền bỉ nhất giữa xưa và nay, trong đó ảnh chiếu lấp lánh một dòng chảy văn hóa miên viễn như nhận xét của nhà nghiên cứu người Pháp gốc Việt Philippe Trương: “Bộ sưu tập của ông Thuận biểu tượng cho một hình dáng của nền văn hóa Trung bộ thông qua tri giác của ông”.

Đến rộng dài dải đất miền Trung

Trên bước đường kiếm tìm những “mảnh ghép” của di sản văn hóa cổ vật trên đất Phú Yên, ông Thuận tình cờ “lạc” sang một dòng chuyên đề khác – men lam Huế, một cách gọi khác của đồ sứ ký kiểu – nhánh “chuyên” cũng có sức lôi cuốn ông không kém. Vậy là, bắt đầu từ nơi khai sinh, ông mở rộng biên độ sưu tập ra ngoại vi xa hơn, trên hầu khắp dải đất duyên hải miền Trung. Trong bộ sưu tập của mình, ông Thuận lưu giữ hàng trăm món đồ lam Huế từ đồ ngự dụng, quan dụng đến dân dụng, rồi dòng đồ Nội phủ - Khánh Xuân thời Lê-Trịnh, những chiếc đĩa trà đề thơ Nôm thời Tây Sơn. Dòng đồ Nguyễn của ông hội tụ đủ các hiệu đề từ thời Gia Long đến Khải Định với tứ linh, hoa điểu, thảo mộc, phong cảnh, nhân vật…

Chính dòng chuyên này đã làm nên “thương hiệu” cho Đoàn Phước Thuận trong sự tương kính của những người cùng giới sưu tập cổ vật gần xa. Lầu 2 tại tư gia của ông – không gian trưng bày bộ sưu tập quý giá này – từng là nơi dừng chân của nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước đến giao lưu, chiêm ngưỡng. Một trong số đó, ông Trần Đức Anh Sơn, chuyên gia nghiên cứu về triều Nguyễn và văn hóa Huế, người trước đây hào hiệp cung cấp cho ông Thuận nhiều tư liệu quý về đồ lam Huế, đã bình phẩm: “Sưu tập của ông Thuận là sưu tập đồ sứ ký kiểu tốt nhất ở miền Trung hiện nay, có thể khiến cả những đại gia chuyên về đồ lam Huế ở Huế hay Sài Gòn phải nể trọng.”

Tuy thế đối với ông Thuận, sưu tập không có nghĩa là chỉ biết giữ cho riêng mình, dù rằng chính nhờ tinh thần ích kỷ này của người chơi cổ ngoạn mà nhiều cổ vật quý hiếm đã được bảo vệ. Khi cảm thấy món cổ vật nào nằm ngoài dòng chuyên đề mình đang theo đuổi, ông hiến tặng lại cho các bảo tàng công. Ví như ông từng tặng cho Bảo tàng Cổ vật Cung đình Huế các sắc phong triều Nguyễn, cho Bảo tàng Phú Yên chiếc bình vòi bằng đất thời Chămpa niên đại thế kỷ thứ 9-12 được tìm thấy dưới lòng đất Phú Yên, cùng 4 con dấu đồng của các lý trưởng, nhà buôn Phú Yên xưa – những hiện vật liên quan đến lịch sử tỉnh nhà. Ông Thuận cho rằng ông làm thế bởi thấy cần thiết cho sự nghiên cứu của người khác, và cổ vật đã về đúng nơi của nó.

Ông Thuận luôn giữ thói quen mang tính tâm linh là trước khi đem trưng bày một món đồ nào đó vào bộ sưu tập thường trang trọng đặt nó lên bàn thờ cha, người sinh thời đã truyền cảm hứng và dẫn dắt ông bước vào thế giới cổ vật. Điều đó như một cách nhắc nhở ông không bao giờ được phép quên cội nguồn, tiên tổ, quê hương. “Tôi trân quý gìn giữ những cổ vật tìm thấy tại Phú Yên, vì nó như chứng cứ mách bảo rằng đây thực sự là một vùng đất chứa đựng nhiều trầm tích văn hóa”, ông nói.

LATEST NEWS
HOT DEALS
Trang thông tin du lịch và phong cách sống Travellive+
MAY YOU LIKE IT
BEST IN TRAVELLIVE